Aplacaedje (linwince)

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "Aplacaedje", loukîz cial

L' aplacaedje (on dit eto: acolaedje), el linwince, c' est l' metaedje eshonne di deus u sacwants mots, onk dirî l' ôte, et k' ça dvént èn ôte mot, lomé mot d' aplacaedje, u pus spepieuzmint : sustantivire, vierbire, advierbire, addjectivire, evnd.

Les bokets polèt esse bén veyåves, sins loyeures (biesse ås tetes) u avou des loyeures (Sint-Houbert, gorea-moxhon, ratind-tot). Padecô, les deus mots sont pår acmaxhî dins l' novea mot (tinroxh, coirzenoxh, Spetin).

L' aplacaedje tîxhon, c' est cwand les mots-bokets si metèt a li cou å hôt, eneviè çou k' on ratindeut.

On djåze di spotchî aplacaedje cwand l' dierin pî do prumî mot si maxhe avou l' prumî pî do deujhinme mot.

L' etroclaedje, c' est ene sôre d' aplacaedje, mins avou tos des ptits mots, pronos u årtikes, lomés "etroclåves".

L' atroclaedje di l' årtike, c' est eto ene sôre d' aplacaedje inte l' årtike eyet l' no ki shût.

Aplacaedje di deus nos[candjî]

Les deus nos sont lomés li disterminant eyet li disterminé.

Al môde latene[candjî]

  • li disterminant est shuvou direk do disterminé (mins gn a kécfeye ene divancete da ki n' si dit nén):
Li sårt Djîle (sårt da Djîle), Li Vå-Sinte-Ane.
  • li disterminant est shuvou do disterminé avou inte di zels, les dvancetes "di", "des" (sins loyeures):
a des håyes, gåteu d' manaedje.
  • aplacaedje avou les divancetes "al" "ås" (sins loyeures):
oujhea ås poyes, biesse ås tetes
  • aplacaedje avou l' divancete "so" (avou des loyeures):
Han-so-Mouze
  • aplacaedje avou l' divancete "d(i)lé" (avou des loyeures): :Vå-dlé-Rozire.

Al môde tîxhone[candjî]

Li disterminé est shuvou do disterminant:

  • aplaké sins loyeures :
tchecawe (cawe di tchet), Nåbrissåt (sårt da Åbri), Virwinvå.

Dins cisse cåze la, les halcrossès cossounes å coron tchaiynut

tchecawe (tchet-cawe)

Gn è pout eto aveur des candjmint ortografike di cossoune :

ricandjaedje S -> SS: Nåbrissåt.
  • aplaké avou des loyeures :

gorea-moxhon (moxhon å gorea), pî-sinte, pî-stok

Aplacaedje d' on viebe et s' coplemint[candjî]

Li no est l' droet coplemint do viebe. Li viebe est codjowé å rwaitant di l' indicatif prezintrece.

viebe + no[candjî]

sins årtike, avou loyeure[candjî]

Les troes cwårts do tins, l' aplacaedje si fwait sins årtike et avou ene loyeure :

avou èn årtike[candjî]

Dins sacwants cas, l' årtike dimeure : hait-l'-ovraedje

L' årtike pout aveur ridé (l => n) : rabat-l'-air => rabanair

I pout gn awè ene divancete inte les deus : spite-a-l'-ouy, creve-di-fwin

mots etroclés[candjî]

Les mots, d' on vî uzaedje, polèt esse etroclés, copurade dins les nos d' plaeces : Hourtubijhe (ki hourtêye li bijhe); Brijhcô (la k' on s' brijhreut bén s' ), Crevcour (la k' gn a yeu ene sipoûle ki creve li cour).

Avou on codjowa disrîlé : rabadjoye (po rabate-djoye), crodjambot, crocmitinne

Dins des calcaedjes : micsope (po maxhe-sope)

viebe et prono[candjî]

Ci prono la est sovint li nén definixhant prono "tot"

Padecô, gn a ene divancete inte les deux :

viebe et adviebe[candjî]

Aplacaedje d' on no et d' èn addjectif[candjî]

Aplacaedje di deus adviebes[candjî]

cobén, motoit.

Aplacaedje di troes mots u dpus[candjî]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî]