Bayamont

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Eglijhe di Bayamont

Bayamont (fr: Baillamont), c' est èn ancyinne comene del Walonreye, rebané avou Bive (mins k' aveut ddja stî rebanêye avou Wajî li 26 di djulete 1964, divant les grands rebanaedjes di 1977).


Li pårotche di Bayamont est dicåctêye a Sint Antoenne. Eto, c' est l' sint Antoenne li moenne li dicåce : c' est li dimegne après l' 13 di djun (on n' rimagne nén l' sint).

Les Bayamonts, c' est eto li spotaedje des djins d' Vireu-Walran.

Istwere[candjî]

Bayamont, c' est on boket del Wendeleicus Mansus, on diné på Ptit Pepin (Pépin le Bref) a Åbri (Alberik). Pus tård, ci Åbri la va divni abé di Ståvleu, et ridner ç' tere la a l' abeye di Ståvleu, ki va bénrade divni Principåté d' Lidje. Çou ki fwait k' on-z î djåze walon, et nén tchampnwès, come di l' ôte costé di Smwès (Mambe, Bôhan).

Li ban d' Bayamont a stî rebané avou Wajî li 26 di djulete 1964, pwis a passé (avou Wadjî) al comene di Bive tins des grands rebanaedjes di 1977.

No di des plaeces di Bayamont[candjî]

  • A vey avou des tchamps, des prés et des sårts:
    • Beatchamp (so plaece, asteure, Bôchamp).
    • li Sclozea (so plaece: lu Sclozê).
    • li Gon des sårteas (so plaece: saurtês).
    • les Waibes (so plaece: wêbe u wèbe), li Waibe di Waeripré (so plaece: Warimpré), li Waibe do Fayi, li Waibe del Croejhete, les Waibes des eclôs, li waibe do rviersoe (so plaece: la wébe do ranversou), li Waibe del Voye, li Waibe des Shijh Djoûs.
    • Li Rou (so plaece: lë Ro; so les viyès mapes, il est scrît: Le Rot). C' est on bwès k' est vijhén d' èn ôte bwès k' on lome li Gon des Sårteas. Etur ces deus bwès la, gn a l' rixhea del Vaene ki vént d' Såcere. Dilé ç' ruxhea la, gn aveut on vî tchmin k' aléve a Såcere et gn aveut des prés tot do long, did la: li no "Etur les Bwès".
    • Paxhis: li Paxhi do Foirt (so plaece: pachi dou Fôrt), li Paxhi do Pourcea.
  • A vey avou des åbes et des bwès :
  • A vey avou des åbes et des bwès :
  • A vey avou des dmorances et l' ovraedje des djins.
    • a Djåminot (bwès)
    • Dizeu les toets (so plaece: Dzeu les tèts).
  • A vey avou des aiwes :
    • Fontinnes: Rafontinne (fontinne ås rinnes), ås Fontinnes, les Fontinnes ås bûs (so plaece, asteure, "å bure").
    • Fossés: Li ronde Douve, li Fossé del Waibe; li Rondea (so plaece: lu Rondia),
    • Wés: Les wés, Les Cricwés (so plaece: Cricwès),
    • Rixhots: Al Tchenvire (so plaece: tchanvire) (plaece metowe tot do long d' on rixhot, ki s' a lomé, après, do minme no), Ourri (so plaece: oûri, ri d' Our), les Goteas (so plaece: les Goutês).
    • Ancyinnès fagnes: Ås Fagnes, Florifwè (so plaece: Fèrifwè, Flërifwè), Ramlot (al fagne Ramlot), li Setche plaece (pask' ele aveut stî assouwêye).
    • Vevîs: li Vevî del hazete (so plaece: vivî d' l' azète),
  • A vey avou les tienes et les vås :
    • Li Tiene Moton (so plaece: tchène Mouton).
    • å Pirdjea (pus hôte plaece do viyaedje),
    • li Monti (so plaece: ou Monti).
  • A vey avou l' istwere. (frontires, bårire, batreyes)
  • Ôtès sacwès et målåjhminces :
    • Ourpi (prononcîz oûrpi).

Sourdant: Louis Baijot & Yvon Babazon, avou leu-z åjhmince.

Tuzance walone[candjî]

  • Sicrijheu e walon: Bayamont est l' payis ki Louwis Baidjot a vnou å monde.
  • Accint walon d' Bayamont: metou e payis d' ersè; li spotchåve voyale est "ë", come a Bietris (djë n' a vë pës = dji n' è vou pus); rifrancijhaedjes avou AN des oyons walons IN et ÉN: djë vanrè (dji vénrè), doul pacyance (del pacyince); prono pårtixhrê: "a", "a-n" (vous a-n aurez = vos nd åroz); årtike pårtixhrê femrin doul (del); codjowaedje des rwaitants di l' indicatif prezintrece avou -at (i tchantat = i tchantèt); pol cawete -ea, aschate inte l' Årdene et l' Namurwès (Pirdjê, Saurtê, mins Rondia). Dins sacwants mots, li betchfessî å est dizo l' disfondowe ê (êje = åjhe; tchêr = tchår, mwêjon = måjhon).