Betchfessî ae
Èn årtike di Wikipedia.
Li betchfessî ae, c' est on betchfessî scrijha eployî e rfondou walon po rprezinter les voyales ki s' prononçnut /è/ eyet /a/, et pacô /â/, cwand l' prumî son vént do payis d' Lidje, li deujhinme do payis d' Nameur et del Basse Årdene [1], et l' troejhinme do payis d' Tchålerwè (seulmint pol cawete -aedje).
On scrît ae:
- po des mots d' tos les djoûs : aeyir, daegn, waeyén, laecea, saeyea, waezon, taesson, etch.
- e l' cawete -aedje: viyaedje, sicrijhaedje, rapoûlaedje, etch.
- sacwants cas a pårt del cawete -asse : stocaesse, plenaesse
- po sacwants nos sincieus : Braezi, Daenmåtche, daenwès.
- po ene rîlêye di vîs mots k' on n' a nén todi tos les prononçaedjes : waermaye, waernu, waeraxhe, waerleu, waerixhea, waeranti, traeyin, haerna, saedje 1, saedje 2.
Èn nén maxhî li betchfessî AE avou l' betchfessî EA.
Ådvins |
[candjî] Mots k' ont des prononçaedjes avou "a" et "è" et nén rfondous avou l' betchfessî AE
- Mots k' ont on prononçaedje "è" après Vervî, mins "a" dins l' restant del Walonreye : assez, cwate, wadjî, tas (tassea) (Vervî èssez, cwète, wèdjî, tèssê)
- Mots k' ont on prononçaedje "è" après Biertris, mins "a" dins l' restant del Walonreye : panî, tchapea, il a (Bietris pènî, tchèpê, il è)
- Mots k' ont on prononçaedje "a" après Tchâlerwè, mins "è" dins l' restant del Walonreye : bresse, tchet, cawete di codjowaedje -rè do futeur singulî "i tchantrè" (Coûtchant walon bras, tchat, i tchantra)
- Cåzu tos les cas del cawete -asse : macasse, aiwiasse, blankinasse, boirgnasse, payasse, marasse.
- Wène (Fr. Wanne)
[candjî] Istwere do betchfessî AE
[candjî] Kiminçmint do prononçaedje "è"
Li prononçaedje "è" dins l' payis d' Lidje, c' est ene piceure tipike do walon k' a ataké la ddja bén lonmint. [2]
[candjî] Atâvlaedje do betchfessî
Li betchfessî fourit atåvlé di Lorint Hendschel, aprume dizo scrijha "ä" (1993-1995). Ci n' est ki po disfafloter k' on rcandja avou ae. C' est ci scrijha la k' est accepté dins l' djivêye UCW do Raploû d' Tchålerwè so li rfondaedje (1996).
[candjî] Sicrijhas AE dins des ôtes lingaedjes
Li scrijha AE si rescontere dins des lingaedjes vijhéns do walon, dandjreus po rascrovi on dobe prononçaedje a & è :
[candjî] Hårdêyes difoûtrinnes
- Des esplikêyes sol betchfessî AE (e francès)
- Cours å Noû-Lovén sol betchfessî AE (e walon)
- Sicole po ls efants avou l' betchfessî AE (e walon)
- Ene pådje so des rujhes des rfondeus po vey s' i fåt eployî l' betchfessî AE u nén (e walon)
[candjî] Sourdants et pî-notes
- ↑ apus k’ a Bastogne minme, la k’ i prononçnut li cawete -aedje come a Lidje (viyèdje).
- ↑ Loukîz sol live da Remacle sol datåcion des mots walons di dvant 1600.
