Rodjès biesses
Èn årtike di Wikipedia.
Les bovrins, dins l' vî walon, les rodjès biesses [1], c' est on no po djåzer del biesse ås tetes k' on lome sincieuzmint Bos taurus, et ki, dins l' lingaedje corant, a on diferin no, sorlon si ådje eyet si seke :
- "vatche" po les frumeles k' ont ddja velé
- "torea" u "gayet" po les måyes ki plèt siervi
- "boû" po les amedés måyes
- "åmaye" u "djinixhe" po les frumeles ki vont divni des vatches (1 an disk' å prumî velaedje)
- "åmea" po les måyes del minme ådje
- "vea" po les djonnes do skepiaedje disk' a èn an.
Po cåzer des bovrins dins l' lingaedje corant, on dit eto "les biesses" u li "bisteu".
Les bovrins sont-st aclevés dins des ståves.
Li plaece la k' des gros menirs (rwè, princes, signeurs) aclevént bråmint des bovrins si loméve ene bovreye u ene vatchreye.
Les bovrins sont pårtis inte les torins (Bos taurus taurus) et les zebus (Bos taurus indicus).
Les bovrins sont des roemiants.
Alez s' vey e splitchant motî po des linwincieusès racsegnes sol mot "bovrin", "biesse", "bisteu".
L' aclevaedje des bovrins a leyî des nos d' plaeces el Walonreye.
Ådvins |
[candjî] Mopliyaedje
Cwand ele fwait s' djonne, li vatche vele; cwand ele tchesse, on dit k' ele "va a gayet". Ele pout esse potchêye (sôteye) pa on gayet, u bén esmincêye. S' ele ni "rbodje" pus, on dit k' elle est plinne. Ele va nouv moes. Li dierin moes, on dit k' elle est "avanceye plinne". Adon ele asmete.
[candjî] Maladeyes
[candjî] Hårdêye divintrinne
[candjî] Hårdêye difoûtrinne
- Tecses e walon sol bisteu (so l' Aberteke).
[candjî] Sourdants & pî-notes
- ↑ eneviè les blankès biesses; ça vout dire eto ki les viyès raeces di bovrins, so l' Årdene, todi, estént rodjes di pea.
