Coltchike
Li coltchike (on dit eto : vatche-et-veas, touwe-tchén, evnd.), c' est ene plante ki vént dins les frexhès plaeces come les prés. Ele fouye e bontins, et flori e waeyén-tins, avou des blankes, des rôzes, u des violêyès fleurs.
No e sincieus latén : Colchicum automnale.
Famile : feudlissêyes
Tournante di crexhaedje [candjî]
Li coltchike, c' est ene drole di fleur: cwand k' ele florixh, a l' erire-såjhon, ele n' a nole foye. Li pistil, la k' les grinnes vont vni, a dmoré dins tere. Ça fwait k' les epweznantès grinnes sont dins l' raecinêye, k' on s' endè sieve po touwer les tchéns (did la si no di touwe-tchén).
Li fleur va flani a l' ivier, et å bontins, les foyes crexhèt foû d' l' agnon k' est dins tere. Les grinnes ki poirtèt l' pwezon, sont-st å mitan des foyes. Ça fwait ki l' plante wåde si pwezon, minme fåtcheye et fenêye.
Epweznaedje des vatches [candjî]
Ele arivéve a l' erire-såjhon, cwand on meteut les biesses dins les prés kékes djoûs po ramasser les ptits waeyéns.
Li pwezon si rtape so les boyeas: l' epweznêye biesse glete, schite, et atrape des trintchêyes (colikes); ele creve après deus troes djoûs.
Ça pleut ariver l' ivier, cwand les vatches estént fôrêyes avou do four di pré k' i gn aveut des grinnes divins.
Ôtes nos walons del coltchike [candjî]
On dit eto: cizete, cizrece, cizete di waeyéns, vatche-et-veas, touwe-tchén, moirt-des-tchéns, tchén-lêye, cou-tot-nou, boû, cotchot, pés-d'-vatche, tete-di-vatche, tiesse-di-vatche, vete-lisse.
