Émile-Joseph Piret
Emile-Joseph Piret a skepyî e 1885, et mori e 1959. C' esteut on scrijheu e walon ki provneut d' Frantchîmont.
Il a cmincî a scrire e 1920 et a ramexhner des mots walons, copurade k' il a stî temon po l’ ALW. Inte 1955 et 1957, il a fwait do diccionairî. Il a insi rashonné 2500 mots, des nos d’ plaeces eto, arindjîs pa coron, avou ene croejhete.
Di 1950-a 1960, i shuva les scolaedjes da Arille Carlier a Tchålerwè.
Il a eto stî ås Relîs Namurwès (il a yeu l’ cocåde). Si fourit i eplaidî dins les Cayés Walons eyet l’ Bourdon.
Si prumî live rexha e 1953. C' esteut "A l' åvrûle des gaeyîs", (A l' auvrêre des gayîs), avou 88 arimés, sovint avou ene luçon al fén.
Ci côp la, il a vudî les Extraits bibliques, des relîs bokets foû del Bibe, redjårbés a môde di paskeye ki s' pasrént e payis walon. I vudît on prumî côp e 1960, et fourît replaidîs e 1979, todi pås Cayés Walons.
Mins, gn a on live da sinne k' a dmoré nén plaidî : c' est "Å payis d’ Chinele et des Francs" ene schorseye di bokets d' prôzes et d' arimés.
Di s' mestî, il a stî mwaisse di scole a Hodrémont pu a Rômedene (1923-1952), la k’ il a yeu Yvon Laurent come sicolî. El guere di 1914-1918, il esteut a prijhnî dins on camp e l’ Holande.
Come bråmint des scrijheus walon do 20inme sieke, Emile-Djôzef Piret ni djåzéve måy walon avou les cis k' i rescontréve po s' mestî. Si n' a-t i måy dit a ses scolîs k’ î scrijheut e walon, u vanter l’ lingaedje walon divant les djins.
Egzimpes di lçons d' moråle dinêyes al fén des arimeas di "A l' åvrûle des djaeyîs". [candjî]
Nos l' avans veyou avou ses bokets del Bibe, Mimile Djôzef Piret esteut foirt catolike. Tos ses arimeas volèt dner ene luçon. Vocial sacwants egzimpes.
- a on rapia :
- A cwè ça lyi åreut i siervou
- D' etaessî tofer dins l' tchåssete
- Si s' paradis sereut pierdou
- po n' awè viké k' pol galete ?
- po pretchi l' tcharité ås pôves
- C' est bén çoula kel ci k' a tot
- N' doet nén waitî a ene groumiote
- Po soladjî do mia k' i pout
- Les cis k' n' ont nén ddja ene faflote.
- po critiker les cis ki doirmèt tins d' messe :
- Mi dji di k' sokyî tins do siermon,
- Et fote li camp dvant messe fineye,
- C' est ptete onk des pus grands afronts
- K' on såreut fé å Mwaisse del Veye.
- d' onk ki rwaitive sins crankyî broûler l' måjhone d' on cinsî ki n' lyi aveut nén vlou vinde des canadas tins del guere di 14.
- Dji n' trove nén çoula comifåt
- Fåt todi rinde li bén pol må
- Croeyoz kel Grand Mwaisse s' a rvindjî
- So les bôreas ki l' ont clawé
- Disso ene croes
- Après l' awè
- Måtrijhî ?
- Årîz rovyî
- Ki dvant d' rinde l' åme, Il a priyî
- S' popa d' elzî pardoner et di n' les nén pûni ?
- Et kel tins k' Il a passé droci
- Måy li Såveu do Monde n' a dit
- "Tot come on t' fwait, fwai lyi".
