Feu d' li

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
on feu d' li dôré (Lilium Auratum)
Co ene ôte blanke sôre
Ene djaene sôre

Li feu d' li (on scrît eto : feu-d'-li; on dit ossu fleur di sint Djôzef u lisse), c' est ene fleur des cortis, po wårni, avou des grandès fleurs di sacwantès coleurs, mins ki c' est les blankes les pus rlomêyes.

No e sincieus latén Lilium spp.

Famile : feudlissêyes.

Discrijhaedje del plante.[candjî]

Come les ôtes feudlissêyes, c' est ene plante avou èn agnon. Gn è vént cénk a shijh fleurs so tchaeke bodje, e moes d' djun, djulete (el Walonreye).

Li feu d' li crexhe voltî ezès clairès plaeces, et voet evi l' crouweur.

Sôre di feus d' li[candjî]

  • blanc lisse (ås blankès fleurs).
  • djaene lisse (ås djaenès fleurs).
  • bounet d' Trouk (F. Lis Martagon, almand Türkenbund).

Uzaedje come yebe ås maladeyes[candjî]

  • Po les agaesses, on spate èn agnon d' feu d' li tot crou, et on l' mete disso l' må.
  • Po fé meuri les clås et les boignes clås, on cût èn agnon d' feu d' li direk so les braijhes, et l' mete bén tchôd sol må.
  • fé d' l' ôle di lisse, tot leyant distrimper des petales di feu d' li dins l' ôle d' olive. On stind cisse ôle la so les broûleures et schôdeures.
  • Li djus d' agnon d' feu d' li pout aidî a n' nén aveur des pleus.

Li feu d' li dins les fåves do vî vî tins[candjî]

  • Eve åreut planté on feu d' li cwand elle a stî tchessêye evoye do paradi.
  • Venusse, deyesse di l' amour ni voeyeut nén voltî les feus d' li. C' est leye k' elzî emantcha on djaene pisti.
  • On rprezinte sovint sint Djôzef avou on feu d' li e s' mwin. Did la, li no e walon "fleur di sint Djôzef".

Li feu d' li dins les belès letes e walon[candjî]

Li feu d' li est l' essegne del peurté et d' l' inocince. I fourit sovint tchanté pås fjheus d' arimeas e walon. Joseph Vrindts li lome li "sins taetches". Et Henri Simon, dins "li ptit rôzî", scrît :

I n' florixha k' ene rôze ossu blanke k' on feu-d'-li.
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' feu d' li .