Motî:e

Èn årtike di Wikipedia.

Dedja bagué sol Wiccionaire

e / e-n divant voyale [divancete]

I. (divant des sustantifs)

1. dins li (divant on sustantif omrin). Dji m' pormoenne e bwès. Elle esteut e corti. Metoz çoula e l' årmå. F. "en, dans le, au". >> E payis des shabotîs: roman da Joseph Calozet.

2. dins (divant sacwants sustantifs femrins, avou rsaetchaedje di l' årtike). Ça s' a passè e France. I s' a tapé e Mouze. Gn aveut des soris e scole. F. "en, dans la, à". >> walon e scole: cours di walon tins des scoles ordinaires. F. "wallon à l'école". >> mete ene sacwè e plaece: el bén rindjî. F. "ranger". >> e-n erote° ridoblete del divancete "e". >> aveur åk e trexhe°. >> Va s' tchire e Mouze°; on voerè t' cou.

3. dins (divant des prezintoes, omrins u femrins) E ç' payis ci, vos seroz cwite des hapeus d' boûsse. End a e sacwants plaeces. Dj' a ene pire e m' solé. Esmayel si feme, ele serè reclôse e leu måjhone (L. Mahin). F. "dans". e-n on u e-n èn, e-n ene dins on, dins ene. Les pinsons nitèt dins ene tchabote e-n on vî pemî (A. Laloux). Il ouxhe bén avou do laecea e-n ene laitreye mins i faleut des timbes ey end aveut nén (ramexhné pa L. Remacle). Nosse mere côpéve li pwin a cougnets, les mete e-n on saeyea, vudî dsu on cocmwår di bolante aiwe; les coshets grougnént d' plaijhi tot tchafiant. Mareye ourit sogne di s' bouket Ele fijha bén des mirlifitches Po l’ mete e-n on blanc noret (H. Hurard).

4. (pus stroetmint) dins (on metou lingaedje). Rimetoz mu ci tecse ma e walon. Li djudje breya on cmandmint e l' almand (J. Minet). F. "en".

5. (pus stroetmint) a (divant sacwants nos d' plaeces). E-n Andrimont. F. "à".

II. tot (divant on pårticipe erirece). Rotans e tchantant. Loukîz a : etot. F. "en, tout en".

Ådvins 1 Etimolodjeye 2 Omofoneye 3 Mots d’ aplacaedje 4 Minme sourdant etimolodjike 5 Disfondowes 6 Vî scrijha 7 Hårdêyes divintrinnes 8 Franwal

[candjî] Etimolodjeye

latén "in illo"

[candjî] Omofoneye

• è (endè)

[candjî] Mots d’ aplacaedje

• el 2 (e li divant sustantif femrin)
• ezès (e les)
• eto
• ewoeye
• erote
• tenoncô
• tenawete
• eneviè
• mousse-e-stron, mousse-e-brén, mousse-e-flate
• avou l' disfondowe « in »
  • tinzintins
  • infén

[candjî] Minme sourdant etimolodjike

• e- (betchete)

[candjî] Disfondowes

e (divant on no) 

è, a, o, ou, in.

e-n on 

è-n on, o-n on, a-n on, a-n in, a in, in-n in.

e-n ene 

è-n ène, è-n ine, è-n one, è-n ëne, o-n one, a-n ëne, a ène, a ëne.

e (divant on pårticipe erirece) 

è, a, in, an; miersipepieuzmint el mape ey el notûle A.L.W. 2. 86.

[candjî] Vî scrijha

Vî scrijha : « es »

[candjî] Hårdêyes divintrinnes

• Dipus d' racsegnes so les dvancetes
• Dipus d' racsegnes sol djerondif
• Dipus d' racsegnes sol divancete "e" dins les nos d' plaeces del Walonreye

[candjî] Franwal

Cas la ki F. "en". n’ est nén ratourné pa « e » :

• côper a bokets ; moussî a-n Almand, pårti a deus (gn a nole idêye di « dins li »
• tot tchantant, tot corant vite
• F. "passer de main en main" = passer d’ ene mwin a l’ ôte
• F. " de mal en pis" = todi pus pire ; i va todi pus må.