Rîlêye francès-walon

Ene rîlêye francès-walon, c' est ene djivêye de mots k' on pout trover åjheymint e walon, a pårti des mots francès ki vlèt dire parey.

I fwait pus åjhey aprinde li walon po les cis (cenes) ki cnoxhèt ddja l' francès, cwand i savèt les piceures des rîlêyes francès-walon. Nerén, ça pout moenner a des forcoridjaedjes.

Sacwantès rîlêyes francès-walon ont stî eployeyes pås mwaisses di scole po-z aprinde des rujhes ortografikes do francès (metaedje d' on tchapea, ortografeye EN / AN) a des efants ki cnoxhént ddja l' walon.

Tchapea e francès ki respond a on S e walon

Li tchapea (^) e francès respond a on "S" e walon

• tchestea, wastea, rustea (F. château, gâteau, râteau).
• crosse, mwaisse (F. croûte, maître)

Rîlêye son AN / son IN

Cisse rîlêye la a stî foirt eployeye des mwaisses di scole inte 1910 et 1980 po-z aprinde l' ortografeye e francès des mots ki s' î prononçnut avou l' naziåle AN.

Mwaisse rîle

• AN : kimander, danser, transe (commander, danser, transe)
• EN : prinde, rinde, moumint, inkete, cawete -mint (prendre, rendre, moment, enquête, suffixe -ment)

Foû-rîles

• flamind, binde, dins, sins, singlé (Flamand, bande, dans, sans, sanglier).
• sorwalondes : inglès, etrindjir, inglêye, trintche, trintchêye (anglais, étranger, angle, tranche, tranchée ou colique).
• Forcoridjaedjes foirt corants : "diminder", "dinser"

Rîlêye -IER = -Î

Egzimpes

• • cawete -î

Foû-rîlêye IER = É

Loukîz cawete -é.

• cayé
• colé
• mestré
• pilé
• singlé
• solé
• tchandlé

Rîlêye addjectifs avou -ER = -IR

C' est sacwants addjectifs:

• ledjir
• gåtchir
• etrindjir

Rîlêye del dobe lete francesse "OU".

• Rifondaedje di l' oyon O/OU po les mots k' ont on parey a zels avou OU e francès.
  • mwaisse rîle :
    • cas djenerå: po, tot, crosse, vos, gote, cori (F. pour, tout, croûte, vous, goutte, courir).
    • pus målåjheys cas : poye, poyon, poyete (F. poule, poussin, poulette); hoye (F. houille); coye (F. couille).
  • Foû-rîles (OU e walon et e francès) : houyire (houillère), ramouyî (mouiller).
• rîlêye F. -OUR = son walon "oû"
  • avou tcheyaedje do R : coû, toû, djoû (F. cour, tour, jour).
  • sins tcheyaedje do R : tour (di tchestea), tourner, djournêye.

Rîlêye F. -euil, œuf, eul = W. -OÛ

• oû (œuf)
• boû (bœuf)
• soû (seuil)
• tiyoû (tilleul)
• tchivroû (chevreuil)

Mots francès avou l' cawete -eau calkés setchmint

Les mots walons ki les sfwaits mots francès ont-st ene cawete -eau, si rtrovèt åpus sovint rfondous avou l' cawete -ea, minme si ene pårteye des accints do walon ont calké li cawete francesse.

Portant ene picêye di mots walons si rtrovèt tocosté avou l' cawete francesse -eau calkêye setchmint. On les scrît å pus sovint disfaflotés.

• cado, buro

Eto les mots del minme cogne :

• chamo

Gn a djusse les nos n' plaeces, foirt idintitaires, ki sont wårdés avou on ô:

• Åjhô, Ôrnô