Binamêye Revolucion
Èn årtike di Wikipedia.
Li binamêye revolucion, u Revolucion lidjwesse, c' est ene revintreye el Principåté d' Lidje k' est l' prumire d' ene longue rîlêye.
Elle a cmincî li 18 d' awousse 1789. Les conseyîs del comene fourît pités a l' ouxh del Viyolete. Li peupe loma deus noveas borguimwaisses Fabry et Tchestret.
Li capitinne Ransonnet, avou ene pougneye di sôdårds, s' a rindou mwaisse del citadele on-z a fwait ene croes so les reglumints k' el Prince Eveke aveut ponou et ki bouxhént les mestîs djus.
Li prince-eveke a siné, l' acoird, e si tchestea di Hesta.
Li binamêye revolucion a stî shuvowe d' on prumî radjocaedje, del deujhinme revolucion, do deujhinme radjocaedje (1792).
Dins les Bas Payis otrichyins (li restant del Walonreye d' ouy), gn a yeu so les minmes trevéns li Revolucion Braibançone.
Ci côp la, les Francès ont-st abroké el Principåté (1795). Ci fourit li cminçmint do redjime francès.
[candjî] Cronolodjêye
Li Revolucion lidjwesse esta on tins di rmowe-manaedje : e sijh anêyes, les Lidjwès potchît do redjime des Prince-evekes al republike francesse, tot passant pa ene Républike lidjwesse e pa sacwants radjocaedje do povwer do Prince-Eveke. Nos avans dandjî di rmete li cronolodjêye po bin comprindre les pondants et les djondants di l' istwere del Principåté di Lidje ces anêyes la di grand coschoyaedje.
- 1772 : Velbrück est chwèsi prince-eveke di Lidje. Il ecoraedje les årts èt les idêyes noveles djusk' a si moirt en 1784.
- 1784 : Hoensbroeck rimplaece Velbrück so li trone épiscopal, il est ôtrumint pus åtoraere èt réyactionnaere qui si predécexheû.
- 1789 : Li Revolucion pète å côp a Paris èt a Lidje. Hoensbrück fwit en Almagne (Trèves) èt la Républike lidjwesse est proclameye.
- 1791 : Prumî Radjocaedje : l'ârméye otrichyène riplaece Hoensbroeck so li trone episcopal. Les patriotes lidjwès s'exillèt a Paris.
- 1792 : Hoensbroeck moûrt è est rimplaecé pa François-Antoine-Marie de Méan ki doet fûr rademint cåze del bataye di Jemappes, ki pèrmèt ås francèsès tropes di Dumouriez di prinde li contrôle del Principåté èt des Bas Payis otrichyins.
- 1793 : Les citoeyins Lidjwès plébiscitèt li rèyûnion del Principåté al France. Mins al bataye di Neerwinden, les Otrichyins vinkèt les francèsès tropes èt rimètèt è place, po li deuzinme côp, li prince-eveke a Lidje.
