Rodje pû des poyes

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Dermanyssus gallinae mite.jpg

Li rodje pû des poyes ou pus biesmint rodje pû, rodje piou, c' est èn acåre formagnant ki vént piker les poyes del nute, et les dsonner.

No d' l' indje e sincieus latén : Dermanyssus gallinae

Årvier des vraiys , li rodje pû des poyes pout, po on moumint, viker so totès sôres di biesses, et minme so les djins.

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "rodje pû des poyes", alez s' vey sol Wiccionaire

Discrijhaedje[candjî]

C' est ene pitite biesse k' on voet a schipe a l' ouy.

Elle a ût pates, come di djusse po èn acåre, et on pondant betch.

Les frumeles ki s' ont ddja abuvré sacwants côps sont pus rodjes ki les måyes, di grijhe coleur, et pus greyes, avou 700 a 1200 µm po les frumeles.

Vicaedje[candjî]

Magnaedje[candjî]

Tins del djournêye, les rodjes pûs si tnèt dins les craeyes des bastimints.

Li frumele va hagnî 10 côps, li måye 2 côps (so tote leur veye).

Li rodje pû ni dmeure ki 30 a 60 minutes so les poyes po prinde si marinde.

Mopliyaedje[candjî]

L' disclôt après 2 a 3 djoûs po divni halene, pu ninfe N1 e 24 eures, pu ninfe N2 e 2 djoûs, pu biesse fwaite. Li tournante di mopliyaedje prind 8 djoûs a 28° mins 30 djoûs a 7°C.

Li frumele pond après tchaeke eurêye å sonk.

Foû des eurêyes, les pûs vikèt a grossès trokes (aou les oûs et les ninfes)

Damaedjes ås poyes[candjî]

Damaedjes biyolodjikes[candjî]

Les rodjes pûs rindèt les poyes sins rasta, ca ça lzî schôpeye ki l' diale. Ça s' voet purade al nute.

Les rodjes pûs polèt forsonner les poyes, ki ndè crevèt. Cwand gn a a make, tot cwerant des craeyes po s' î rmete do djoû, i plèt moussî divins l' betch et stofer l' oujhea tot ristopant li tchenåle a l' air[1]

Damaedjes economikes[candjî]

Come di djusse, les poneuses epestiferêyes pås rodjes pûs vont ponre moens ki les ôtes. Li ponaedje pout baxhî di 2 a 15 %.

On conte ki cisse rascråwe la costêye tchaeke anêye 130 miyons d' uros dins l' Union uropeyinne[2]

Minêyolodjince[candjî]

Poytreyes acsûtes[candjî]

On l' trove dins les ptits poyîs, copurade la k' i n' î fwait nén foirt prôpe, et s' il î fwait tchôd. Cwand ene djin s' ashît vola, ele pout esse epestiferêye des rodjes pûs, ki cwerèt todi des craeye ou des plaeces sins loumire po s' mete. On lzès rtrovrèt voltî dins les tchveas et dins l' båbe. Ou dizo l' elaskite do scançon u les corietes do sotént-goidje.

Dins les poytreyes, c' est les poyes ponresses ezès cadjes ki sont l' pus sovint rascråwêyes

Edurance[candjî]

Li frumele pout viker 6 a 9 moes sins amagnî. Pout viker disca 45° et sorvike a l' edjalaedje disk' a -20°.

Prumire intrêye do formagnant[candjî]

  • dimeure dins l' bastimint, minme après on vudaedje et rnetiaedje å dzinfectant.
  • prumire intrêye possible avou totes sacwès k' amousnut dins l' poytrêye (cwåtrons ås oûs, djins, usteyes, cadjes po tcherdjî les viyès poyes).

Diyagnostik[candjî]

Trover les etroclas avou des adules, des ninfes, et des oûs so les djokes ou dins les setchès polenes. Mete ene foite lampe di tiesse po les vey rimouwer.

Médiaedje[candjî]

Foirt målåjhey a médyî ca les prodûts divèt esse saives po l' evironmint, et sins rmanance dins les oûs.

Prodûts tchimikes[candjî]

Gn a ki focsim ki pout esse eployî tins do ponaedje. Les ôtes siconte-inseke pôront siervi tins do vude inte deus ståvlêyes.

Li focsim towe les pûs tot les djondant. Li prodût n' assaetche nén les rascråwant adjints. I n' est nén avalé, nerén, par yeusses.

Li prodût do comiece do focsim est maxhî avou on frexhixhant prodût (pol fé amoussî dins les craeyes). Il est stritchî al dôze di on lite dins 250 lites po 10000 poyes.

I fåt rmédyî 7 djoûs après po les oûs des pûs ki n' ont nén stî touwés på prumî traitmint, et k' ont disclôs dins l' etrevén.

Prodûts naturels[candjî]

Po les médiaedjes naturels, on pout mete del shoufe a 5 åcint dins l' amagnî.

Gn a eto des prodûts avou del tere di diyatomêyes, di l' årzeye micronizêye et des mierzôles siconte-inseke. Les crustås d' silice del schafote des diyatomêyes s' aplake sol pea do pû et so les djonteures des pates. I va tant riper avou ki l' pea si va trawer et l' formagnant si dzaiwer. I dvénrè tot roed des pates. Tot letchant les micropiretes, i va tant fé k' ele lyi vont screper les boyeas. Tantea ki l' pû va crever.

Sourdants[candjî]

  1. Johannes Kaufmannr (1996), Avian pasteurellosis, "Parasitic Infections of Domestic Animals, Birkhäuser Verlag, Basel, Switzerland; ISBN 3-7643-5115-2; 0-8176-5115-2, p. 380.
  2. Van Emous, R., Wage war against the red mite, Poultry international, October 2005.
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou li rodje pû ås glenes .