Tahiya

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Posteure del djin, dins ene veye d' Aldjereye

Tahiya (e-n arabe, ديهيا Dîhiya), c' est l' vraiy no da Kahina, li tchîftinne des tribus berberes, ki rbouta li prumire saye des Arabes di concweri l' Afrike bijhrece.

Si istwere est cnoxhowe pa les scrîts des cronikeus arabes, ki l' lomît "Kahina" (priestresse des viyès rlidjons, macrale, dabôrd).

Cotoû istorike[candjî]

Les Arabes n' atakît vormint l' concweraedje di l' Afrike bijhrece (Numideye) ki cwand i bastixhît Cairouwan e 670. Li tchîf des årmêyes esteut Oqba ben Nafi3.

Si shuveu, Abou el Mouhajir Dinar, ala disk' a l' aschate coûtchantrece del Numibeye e 681. La, i parvén a cviersî a l' islam on tchîf berbere, Kousseyla. Mins Oqba riprinda l' moennance et, pus grandiveus, lu, fijha passer po rén li tchîf Kousseyla, divant les sinnes. Did la, en shûte di moudes. Kousseyla assazene Oqba (683); l' Arabe Zouhair ben Qayss rivindje Oqba tot vinkixhant Kousseyla, et l' touwer (688). Zouhair est rtouwé pa les Amazirs e 690.

C' est l' kimince d' ene margaye, ki deure disk' å djoû d' ouy, inte Amazirs et Arabes.

Vicåreye[candjî]

Efance et cmince di ringne[candjî]

On n' sait rén di leye, divant k' ele ni dvegne rinne des Oresses. Djusse : elle aveut troes fis.

Elle a dvou crexhe dins l' airance k' a shuvou li cmince del margaye Arabes-Amazirs. Les Arabes sont des grandiveus, ki n' respectèt nén les uzances amazirs. Elzès fåt don espaitchî di concweri l' payis et l' islamijhî.

Victweres[candjî]

E 694, li tchîf arabe si lome Hassan Ben No3man. Il a les pinses di fote li plouzêye a Kahina.

Ci fourit l' contråve, et l' ôte diveur peter å diale disk' après Tripoli. Et ratinde on ricfoircixhaedje di si årmêye, evoyeye på Calife.

I ratindrè 5 ans. So s' tins la, Kahina fwait distrure li payis inte di zels et des Arabes (politike del broûlêye tere). Mins, çoula deure trop lontins po les peuplåcions amazirs ki s' djokèt del sotni.

Rivinkixhaedje[candjî]

Kahina, k' on dit ki lét l' avni, voet bén cwè et s' aprestêye a mori.

Elle a apicî 800 ostaedje arabes tins d' ses victweres. Ele ni les towe nén mins les rlåtche tertos, ki onk, Xhalid Ben Yazid. Ele l' adoptêye, pu l' revoye mon les Arabes avou ses fis, divnous les frés da Xhalid, et cviersîs a l' islam.

Dins l' guere ki shût, magré k' ele riçût dobleure so dobleure, ele ni s' rind nén, et mori al bataye (diviè 698).

Rissovnance di leye[candjî]

Kahina va divni ene eroyene ki toplin des djins si vont rsovni d' leye.

  • po les Arabes, c' est ene waraexhe rezistante, k' il ont glorieuzmint vinki.
  • po les Amazirs, c' est l' essegne di l' idintité berbere, disconte do colnialisse arabe.
  • po les djwifs d' Afrike bijhrece, c' est l' peouve ki l' djudayisse esteut divant l' islam e l' Afrike bijhrece. Paski l' mot arabe kahin, c' est l' ebreu cohen, li lomaedje do robin