Tchampnwès (lingaedje)
Li tchampnwès (champaignat e tchampnwès), c' est on mancî lingaedje d' oyi k' esteut cåzé coramint el France, dins l' Tchampagne eyet e Walonreye, mins k' est cåzu on moirt lingaedje, å djoû d' ouy.
Ådvins |
Sitindowe do tchampnwès [candjî]
Li frontire bijhrece do tchampnwès a stî studieye aprume pa Charles Bruneau ey eplaideye e-n on live "La limite des dialectes wallon, champenois et lorrain en Ardenne" parexhou e 1913.
Viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès [candjî]
Li pus gros des viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès est metou so Smwès : Bôhan, Vresse , Mambe, Suni, Badjimont et Pusmadje, tertos metous asteure sol rebanêye comene di Vresse, el Province di Nameur. Portant, disk' e 1960 (a-z aveuri), les troes viyaedjes di Suni, Pusmadje et Badjimont estént sol Province do Lussimbork (did la li limero diyalectolodjike "N63", avou N come "Neufchâteau" po Badjimont).
Portant, di l' ôte costé del Bote di Djivet gn a eto Cou-des-Sårts, sol comene di Couvén. Ci n' est ki d' lanawaire k' on s' a abaiti di çoula (avou l' rexhowe do Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts).
Ricnoxhance [candjî]
Li politike linwistike pol tchampnwès :
- El Beldjike, il est ricnoxhou come lingaedje redjonå indodjinne pa li lwè, et manaedjî på CLRE.
- El France, li lingaedje n' a nou statut.
Scrijhaedjes [candjî]
Li gazete e walon "Li Rantoele" a-st eplaidî 2 tecses di prôze nén racontrece da Roger Nicolas sicrîts e tchampnwès avou l' accint d' Suni.
Li rvowe "Terre d'Herbeumont et d'Orchymont" eplaide des tecses da Maurice Avril, ki sont do tchampnwès (dizo l' tite :"patwès").
El France, n a li rvowe "Lou Champaignat".
Motîs [candjî]
- Lives da Bruneau : cåzu tos les ponts såf les ponts walons cial et les gåmès (84 a 93)
- ALW : pont Ne 65 (Badjimont)
- Motî tchampnwès d' Suni
- Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts
Ricwereus et soces [candjî]
- Roger Nicolas
- Soce "Lou Champaignat".
Linwince [candjî]
Motlî [candjî]
Sacwants mots tipikes :
Croejhete [candjî]
- nén definixhant årtike omrin : lou
- prezintoes d' apårtinance singulîs : l' omrin et l' femrin sont ma, ta, sa... Loukîz a Macu, après Suni, todi.
Fonolodjeye [candjî]
Les durès cossounes å coron do mot divnut voltî doûces; les doûcès cossounes ni s' edurixhèt nén, come e walon.
- ene cabe (latén capra)
Passaedje di sacwants /a/ => /oː/ âdje => ôdje (ådje).
Les "û" ki vnès d' ene rîlêye francès walon UI => Û divnèt "oû" : loûre (lure), coure (cure).
