Motî:aler

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Wiktionary-logo.svg

Li mot "aler" est recråxhî sol Wiccionaire

aler (codjowaedje)

I. [v.s.c.]

1. fé movmint eviè ene plaece å lon. Dj' a rmetou des pires divant l' gregne, po fé åjhey zî aler (ramexhné pa L. Remacle). Contråve : vini. F. "aller, se rendre (à)". >> Alez  [1] å diåle ! ; dijhêye po-z evoyî ene sakî å diåle. F. "Allez vous faire pendre ailleurs".

2. bén tourner, tot djåzant d' ene machine. Sobayî si l' oto irè. F. "aller, marcher, fonctionner".

II. [v.s.dj.]

1. sins coplemint, dins l' ratourneure :

I va u: Ça va u: K' i våye : totafwait toûne bén. On dit eto : d' acoird. "Vloz wadjî ki dji prin cist åbe la dizo m' bresse ? :: I va ! (J. Calozet). F. "Ça va, O.K., D'accord, Qu'à cela ne tienne !".

2. avou on prono d' djin come coplemint nén direk, dins l' ratourneure :

Ça m' va : dji so d' adrame, dji n' so nén malåde. Ça a tot l’ air di vs aler. Ça lyi va, å Lucyin, ezès lon-payis ? >> Ça vos va ? :: Come li tins: ça n’ va nén todi bén. >> Ki ça vos våye bén: dijhêye cwand on cwite ene sakî, u k' on scrît al fén d' ene lete, d' èn emile. F. "au revoir".

III. [aidant viebe]

1. si rinde ene sadju å lon po fé l' accion do viebe. Va s' vey a l' ouxh si dj' n' î so nén ! I fårè bén k' il î alexhe vey F. "aller, se rendre pour". u : >> Va s' ti fé cori araedjî ! ; u : (måhonteus) >> Va s' tchire e Mouze, on voerè t' cou !: vass å diåle ! F. "Vas à la merde ! fais pas chier !".

2. mostere ki l' accion si va fé bénrade. Ti direus k' i va rploure. Nos alans fé ene saye. Vass aler å radjoû di t' galant avou cist assonrmint la ? Loukîz a : esse po. F. "aller, avoir l'intention de, se préparer à".

| alaedje [o.n.]

1. no d' fijhaedje et no di çou k' est fwait (accion eyet si adierça) pol viebe « aler » I vneut raconter a s’ mere tous les ptits alaedjes del samwinne (J. Calozet). Vos veyoz, mes efants : c’ est çoula, l’ alaedje do monde", di-st ele li cane e rawijhant s’ betch (Andersen, ratourné pa L. Hendschel). Loukîz a : dalaedje. F. " fonctionnement, marche, faits, évènements". >> si mete en alaedje: kimincî a roter. End a ossu des ôtes k' ont tot on waxhelmint, ene botaye di cur, on mesplî, des instrumints ki s' metèt-st en alaedje pa les tiers et voyes po vni disk' a sint Rok (L. Lagauche). Et i s' a rmetou en alaedje sol pazea, sins ddja dire arvey ni rén (L. Hendschel). Dji vôreu tant serer mes ouys et m' essocter, po n' mi dispierter ki la k' l' ivier s' årè metou en alaedje podbon (P.H. Thomsin). Loukîz a : ataker, si mete en erote. F. "se mettre en route, se mettre en branle, commencer, débuter". >> alaedje a gayet, a bok, a berå a måye: tchôde d’ ene vatche, ene gade, ene berbis, tolminme ké frumele. F. "chaleurs". >> alaedje ås comeres: hantaedje. F. "fréquentation amoureuse".

2. (pus stroetmint) manire ki l’ veye va dins ene metowe kiminålté d’ djins. El plaece di dire biesmint « bondjoû » come asteure, c' esteut l' alaedje, dinltins, di dire ene pitite fråze di circonstance (Båze di dnêyes di l' Årdene nonnrece). Åré, c' esteut eto li vî alaedje e l' Årdene, divinltins, todi (L. Mahin). Loukîz a : uzance, dujhance, åbitude. F. "habitude(s), coutume(s), usage, tradition".

| alant [o.n.] exhowe, ahé. I n’ a pupont d’ alant. F. "alant, énergie, force".

| aleure [f.n.]

1. manire di roter (copurade des tchvås). F. "allure".

2. manire di parexhe. >> èn n’ pont aveur d’ aleure: èn saveur s’ î prinde.

| alêye [f.n.] lådje plaece la k’ on pout passer, å mitan d’ ene eglijhe, inte deus rîlêye d’ åbes, evnd. F. "allée".

Parintaedje et codjowas[candjî | candjî l' côde wiki]

Mots d' aplacaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Pwaire minimom[candjî | candjî l' côde wiki]

  • halaedje (saetchaedje d' on batea avou des tchvås)

Hårdêye divintrinne[candjî | candjî l' côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Si pout prononcî avou on loyaedje di parole, sicrît e sistinme Feller: "Alez΄ å diâle".