Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Prumî limero del rivuwe

Les Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès (Novèles dès Walons Scrîjeûs d'après l' BanBwès), c' est ene gazete e walon k' a parexhou di 1982 a 2005 (l° 67-68), et ki rexheut tos les troes moes.

Mwaisses sicrijheus[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li mwaisse-eplaideu, å cmince, c' esteut Maurice Chapelle, pu ci fourit Georges Michel. Mins, po dire li veur, disk' e 2005, li gazete esteut bråmint fwaite pa Rodjî Viroux.

Contnou[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dins li rvuwe "Noveles", gn a des scrijhaedjes classikes del soce des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès. C' est bråmint des arimeas. Mins c' est eto li prumire rivuwe k' eplaida toplin di prôze nén racontrece :

  • Li prezintaedje d' on scrijheu e walon.
  • Des plantches di biyolodjeye so les biesses et so les plantes, fwaites å cmince pa Maurice Chapelle, pu après pa Stéphanie Viroux.
  • Des ratournaedjes e walon des vîs papîs (procès d' macrales, di moudreus, evnd.). Metans l' Afwaire Calbalasse.
  • Des lçons d' walon dinêyes e walon, fwaites pa Rodjî Viroux.

Gn a eto dins les "Noveles" :

Politike d' eplaidaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Politicmint, les Noveles eplaidént sovint des tecses ki rclamént l' unité del Beldjike. Eto, il estént purade camaerådes avou les Flaminds, min sovint disconte des Francès.

Lingaedje et ortografeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les Noveles des Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès sont scrîtes pår e walon.

Gn aveut eto des rclames e walon.

Sacwants scrijheus e walon prezintés dins les Noveles[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sacwants foyous d' biyolodjeye prezintés dins les Noveles[candjî | candjî l’ côde wiki]

plantes[candjî | candjî l’ côde wiki]

biesses[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ricetes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Linwe-ehåhaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ortografeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

I va ahiver ene sôre di scrijhaedje Feller bén da sinne.

Pol son K, i wåde li scrijha qu po les mots sourcants do latén, mins prind li scrijha k po les mots d' etimolodjeye tîxhone u greke, ey eo po replaecî li lete c cwand ele si prononce K:

koma, èsklamâcion, aksint

Po les longs O, i scrît au pol franc long O (sovint rfondou avou l' betchfessî å) et ô pol rastrindou long O (sovint rfondou avou l' betchfessî ô).

Croejhete[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li croejhete des bokets est raspepieye pa Rodjî Viroux, pår po:

Wice k' ele va don insi Maria / Avou s' paraplu et s' tchapea? / Alez, comint n' advinez nén / Vozôtes tertos k' est si maléns?[1]
Mi, dit-st i l' kénket sol djivå, / Dj' a loumé bén des ptits colåds; / Des etirès tåvlêyes d' efants
Todi bén gaiys et wespiyants[2]
Mins, forcoridjanmint a môde des lingaedjes tîxhons, eto po les addjectifs calkés do francès. Ces addjectifs la dimorèt normåldimint dirî l' sustantif.[3]
Dji m' devowe po ç' cåze la et pol cene di nosse walone langue.[4]

Noûmots[candjî | candjî l’ côde wiki]

Onk des prumîs aparexhaedje mot "neyerlandès" dins on tecse e walon

Li rvuwe des "Noveles" a dné l' ocåzion a Rodjî Viroux di fé cnoxhe sacwants noûmots k' il aveut foirdjî u eployî pol prumî côp e scrît walon.

Sacwants did zels vont dmorer bén vicants ey esse riprins e rfondou walon.

Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Maria Dumont, l°3 (1982), p. 2.
  2. Maria Dumont, l°3 (1982), p. 3.
  3. Lucien Léonard, Ene saye di croejhete di nosse patwès p. (a-z aveuri)
  4. Robert Mathieu, l° 2 (1982) p. 2.