Rûsseye

Èn årtike di Wikipedia.
Rûsseye
Flag of Russia.svg
Coat of Arms of the Russian Federation.svg
Drapea
Åres nåcionåles
Imne nåcionå: hymne national de la Russie
Russian Federation (orthographic projection) - Annexed Territories disputed.svg
Mwaisse-veyeMoscou
Lingaedje oficirRûsse
Sitindêye
• totåle

17075.4 km²
Populåcion
• totåle

146,804,372 dimorants
8.6 djins/km²
Dislaxhaedje862 (Julian)
Tchîf d' estatVladimir Poutene
Prumî minisseMikhaïl Michoustine
Manoyerouble russe
Coisse d' eureUTC+02:00
Preficse telefonike+7
Dominne internete.ru, .рф, .рус, .su
Wikimedia Commons I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Rûsseye

Li Federåcion d' Rûsseye ([RU] Российская Федерация, Rossiyskaya Federatsiya (Po schoûter l' prononçaedje, clitchîz sol loyén «prononçaedje», ci djondant prononçaedje)), ou Rûsseye ([RU] Россия, Rossiya), c' est on payis d' Urope et d' Azeye.

Mwaissès dnêyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Frontires[candjî | candjî l’ côde wiki]

Il a des frontires avou l' Finlande, l' Estoneye, li Letoneye, li Litwaneye, li Pologne, li Belarûsseye, l' Oucrinne, li Djeyordjeye, l' Azerbayidjan, li Cazaxhistan, li Mongoleye eyet l' Chine.

Lingaedjes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Istwere[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li no « Rûsse » vént d' on peupe vikigne k' ala del Baltike al Noere Mer, tot rmontant pu ridschinde les mouzes di l' Oucrinne, et s' astapler a Kiyev.[1] C' est dandjreus li minme mot ki l' finwès « Ruotsi » (Suwede).[2]

Li Rûsseye d' asteure s' a fôrmé a pårti del Moscoveye, ene dutcheye åtoû d' Moscou (e rûsse: Великое Княжество Московское). El Duk Ivan III ava wangnî conte l' ocupåcion mongole, e 1480, al aiwe Ougra. Li prumî tsår (li mot rûsse, li rwè di Rûsseye, e rûsse: царь) d' Moscou esteut Ivan IV di Rûsseye. Il ava prindou Kazan, Astrakhan ey el Sibereye.

Li prumî impreur d' Rûsseye, c' esteut Pire li Grand (k' a voyaedjî a Spå) k' a stindou l' payis e l' Azeye, et l' modiernijhî. Il a ossu prindou l' Suwede do trevén del Grand Guere do Nôr ey ava bastixh Sint Petersbork, e 1703.

Catrene II d' Rûsseye fourit ene imperresse ki shuva li filozofeye da Descarte. Ele kibata l' Impire Otoman ey ocuper l' Crimêye. Les Francès et ls Inglès el volît rprinde, mins si fjhît bate e l' guere di Crimêye (1854-1856).

Guere avou l' Djapon po les iyes Saxhalene (1903) (a-z aveuri)

Li dierin tsår Colas II d' Rûsseye, c' est on grand camaeråde da Yopôl II. Ci-ci va-st evoyî des sôdårds bedje po mwaistri ene revintreye e l' Bijhe di l' Iran, ocupé pa les Rûsses (1908) (a-z aveuri).

E 1918, al revintreye boltchevike, Nicolas II est disdjoké. Les boltcheviks edåmnut Guere civile rûsse.

Li Blanke Årmêye ava mamborné les boltcheviks, mins ces dierins avént wangnî.

Li payis prind l' tiesse di l' URSS.[3]

Å dishonnaedje di l' URSS e 1992, el Rûsseye emantcha ene « union di dislaxhîs payis » avou les ancyinnès republikes sovietikes.

Vladimir Poutine, tot candjant l' mwaisse lwè, dimane al tiesse do payis di 1999 disk' ouy.

E 2022, li Rûsseye abroke e l' Oucrinne ki s' a pår raprepyî di l' Urope coûtchantrece.

Djeyografeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Redjons[candjî | candjî l’ côde wiki]

Veyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse al Rûsseye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Veyes erconoxhowes daegnreçmint po-z esse a l' Oucrinne[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les veyes del Crimêye sont rwaiteyes på Rûsses po-z esse e l' Rûsseye (sins rujhe inte li 18inme sieke eyet 1954, la ki l' cåzilea a stî raloyî administrativmint a l' Oucrinne. Après 2014, les Rûsses les rloukèt come des veyes rûsses, mins bråmint des ôtes payis, nén.[4]

Ricoirds daegnreces[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li Rûsseye est l' pus grande payis del Daegne.

Li laetche li pus parfonde, li laetche Bayical est sol Rûsseye, e Nonne del Sibereye.

L' aiwe di Volga, c' est l' pus long mouze e l' Urope.

Economeye[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dalaedje.gif

Guere civile d' Rûsseye

Li Rûsseye, c' est onk des prumîs produjheus d' gåz naurel eyet d' petrole (mins ele n' est nén dins l' OPEP.

Tuzance[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sacwants scrijheus et powetes rûsses sont rlomés e monde etir.

fiesses
Date No e walon No so plaece Rimåkes Date Xxxxx
Catedråle d' sint Vassili. El erlidjon principåle del Rûsseye, c' est l' ortodosse. Les ortodosses sont-st ene sôre di crustins.

Djins[candjî | candjî l’ côde wiki]

Rilomés Rûsses[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' Rûsseye .
  1. E l' guere d' Oucrinne di 2022, les Rûsses volît aprume prinde Kiyev, håynant on «djustifiaedje istorike».
  2. (en) sorlon l' Wiccionaire inglès
  3. Loukîz a l' istwere di l' URSS.
  4. (fr) Divize d' on djurisse