Sardingne

si plaece e l' Itåleye

Li Sardingne /sɑʀdɛ̃ɲ/, c' est ene iye metowe e mitan del Mîtrinne Mer, et k' apartént asteure a l' Itåleye.

Mwaissès dnêyes

Mwaisse veye : Cagliari (Casteddu)

Ôtès veyes : Sassari, Quartu Sant'Elena, Olbia, Alghero

Lingaedjes do payis : sardignwès (sarde). Gn aveut co des ptitès coines la k' on djåzéve catalan.

Djeyografeye

C' est l' deujhinme pus grande iye del del Mîtrinne Mer, après l' Sicile.

Istwere

on «nourake»

Li prumire civilizåcion cnoxhowe, on l' loma li «civilizåcion nouradjike» di cåze des bastimints d' setche pire k' i leyît so l' iye, les «nourake».

I djåzént on lingaedje parint d' l' albanès, k' a dmoré cåzé li pus lontins å mitan d' l' iye, li plaece li pus målåjheye a concweri po les evayixheus.

Les peupes ki vnèt après sont waitîs come des evayixheus : Fenicyins, Cartadjinwès, Romins, Vandales, Bizantins. Tchaeke di leus lingaedjes lait des traeces dins l’ sardignwès.

Pu gn a l’ prumî dislaxhî estat, avou l’ sarde come lingaedje, ki cmince a esse sicrît (1000-1250).

Après, ci rest l’ abrocaedje des Pizanès (veye-estat d’ Pize), des Djenwès [Gènois], des Catalans, Valincyins et Castiyans (1410-1713).

Pu i sont goviernés pa les Habsbourg, pu les Savoye. Ces-ci lomèt totes leus teres « rweyåme di Sardingne ». Did la, les Sardes divnèt itålyins e 1861. E 1948, i wangnèt on statut di contrêye otonome.