Antoine de Saint-Exupéry

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri

Antoine Marie Roger de Saint-Exupéry&nbsp[1]; (29 di djun 1900, Lyon - 31 di djulete 1944 disparexhou e vol).

C' esteut on romantî e francès.

Di s' mestî, il esteut aviateur.

Caractere del djin[candjî]

Assaetchî pa l' etrindjir, l' avinteure et tot çk' est bén å lon, i cwereut dispoy k' il esteut ptit a schaper evoye foû di s' milieu d' aristocrates. Il aveut mopliyî les defis, come l' aviåcion, cultivé les copinaedjes les pus improbåbes — si meyeu soçon, Léon Werth, esteut comunisse —, et sayî d' aprivwezer des såvadjès biesses : rinåd des såvlons, gazele, cameleyon, djonne di foke, puma, djonne di liyon, k' il ebarkéve pa des côps dins si avion, ås grands rgrets di ses mecanicyins — onk di ces-ci finirè a l' ospitå, après l' saye d' aprivwezaedje do liyon.

Dessin po "fièster" lès dîj ans k' on n' l' a pus vèyu (1954)

Si vicåreye[candjî]

L' Areyopoståle[candjî]

Il a stî onk des pionîs di l' aviåcion poståle. Il a d' abôrd ovré po l' Areyopoståle, so des vols inte Toulouze et Dakar (Senegal), tins k' i scrijheut s' prumî live, L' Aviateur. E 1928, il a publiyî Courier do Sud tins k' i voléve inte Cazablanca et Dakar. E 1931, il a fwait parexhe Vol di Nute, çou ki lyi vala l' pris Fémina.

I continouwa d' voler (e l' Afrike eyet l' Amerike nonnrece) disk' å cmince del guere.

Li 11 d' avri 1931, i maria Consuelo Suncin Sandoval de Gómez, ene årtisse et scrijheuse salvadoryinne k' a stî l' modèle po l' capricieuse et fråjhûle rôze dins Li Ptit Prince. Traze ans å lon, il iront di crijhe di djalozreye e crijhe di djalozreye (a deus rprijhes, ele vole a si scours après des teribes accidints) todi inte deus apårtumints, deus otels, a Paris, a Cazablanca, etc..

En 1940 dispoy Noû York, i fwait tot çk' i pout po l' ritrover å fén fond do Luberon, dou çk' ele s' aveut stî refudjî dins ene cominålté d' årtisses, et eploye sins vergougne les rlåcions avou l' Govienmint d' Vichy da Nelly de Vogüé po l' fé passer en Amerike, dou çk' i si rabiboxhront.

Li guere[candjî]

E 1943 i s' egadje po s' bate ås costés des Aloyîs, dins èn escadron båzé a Borgo e Corse.

Si Lightning P-38 tome dins l' Mîtrinne Mer so l' tins k' i fjheut si dierinne mission di ricnoxhance so l' Provance . Des bokets di si avion ont stî rtrovés e 2000 et pår ricnoxhous come estant l' sinne li 7 d' avri 2004 gråce a si limero di sereye. Il ont permetou di saveur ki l' accidinth s' a passé addé l' iye do Frioul, a costé di Marseye.

Si ovraedje[candjî]

S' i n' est nén pår otobiyografike, l' ovraedje k' i fwait est foirt inspiré di s' veye di pilote di l' Areyopoståle, a pårt po «Li Ptit Prince» — surmint si succès li pus populaire — k' est purade on conte powetike.

Vol di nute[candjî]

Citadele[candjî]

Kimincî e 1936, cist ovraedje la n' a nén stî achevé pa Saint-Exupéry. Publiyî dins ene prumire modêye e 1948 a pårti d' on scrijhaedje dactilografyî, ele ni compoirtéve nén tote li pinsêye di l' oteur. Tos les manuscrits ont stî mis a l' dispôzucion des eplaideus e 1958 et ont permis di mî shure ses intincions.

«Citadele n' est nén èn ovraedje achevé. Dins l' pinsêye di l' oteur ele diveut esse ricôpêye et rimanieye sorlon on plan a absolumint shure ki, dins l' estat actuel, ni s' rimete nén åjheymint so pî. L' oteur a sovint rpris les minmes tinmes, soeye-t i po les fé dire avou pus di précizion, soeye-t i po lzî dner l' eclairaedje d' ene di ses imådjes k' il end a li scret»

Li Ptit Prince[candjî]

Miniauge.gifLoukîz a : Li ptit prince (roman)

Li live a stî edité a Noû York e 1943 et, po des råjhons tecnikes, les « coleurs a l' aiwe di l' oteur » metowes dins les modêyes francesses ki ont shû n' estént ki des rtramaedjes di l' edicion amerikinne, çou ki vout dire k' on pierdeut bråmint del cwålité. D' ostant pus ki, sacwants dessins avént stî rcandjîs. L' edicion Folio k' a parexhou dierinnmint a stî metans li prumire a mostrer des ilustråcions ki respectént li prumire edicion, di bén meyeuse cwålité tecnike et årtistike mågré on format pus ptit (les tecnikes d' impression åyant fwait des progrès dispoy 1943).

Bibiografeye[candjî]

Racontroûle[candjî]

  • Cwand l' banke di France aveut fwait les prumîs biyets d' 50 francs avou l' poirtrait da Antoine de Saint-Exupéry, i gn aveut yeu ene bele flotche, la ki l' no aveut stî må scrît « Antoine de Saint-Éxupéry » (avou èn accint sol "E") sol biyet. (Li biyet di 50 F avou l' fåte.)

Difoûtrinnès hårdêyes[candjî]

Pî-notes[candjî]

  1. Po esse sipepieus, fåreut bén k' on riscreye si no come el sohaitive, dj' ô bén sins loyeure.