Clorofile

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri

Li clorofile (do grek xhlôros, "vete", et fullon, "foye"), c' est ene sustance organike complecse ki dene leu vete coleur åzès bokets des plantes et ki fwait l' fotossinteze (produjhaedje d' ocsidjinne a pårti do gaz carbonike eyet del loumire do solea).

Li clorofile si trove si trove dins les cloroplasses å dvins des celures des plantes, des vetès algues et des cianobactereyes.

Li prumire etape dins l' fotossinteze c' est cwand l' loumire k' arive est abzorbêye pal clorofile, çou ki va iyonijhî les pigmints d' clorofile, fijhant insi d' l' enerdjeye tchimike, dizo l' cogne d' ATP (adenozene trifosfate), eyet, po fini, candjî l' diyocside di carbone eyet l' aiwe e carbohidrates eyet ocsidjinne.

Li clorofile abzorbêye pus d' enerdjeye dins les wachlires rodjes et bleuwes do speke electromagnetike, eyet les vetès wachlires sont les moens abzorbêyes, c' est çoula ki fwait k' c' est l' vete coleur ki nos voeyans.

Sitructeure tchimike[candjî]

Li clorofile c' est des pigmints (ou cromoproteyenes) di clorene, k' a-st ene tcherpinte rashonant al cene des pigmints di porfirene, ki s' trovèt dins les rodjès grobures do sonk. Å mitan d' l' anea d' clorene, i gn a-st èn iyon d' magnezium. Et sacwantès tchinnes di costé, sovint avou ene longowe tchinne di fitole (èn alcol). C' est pask' i gn a bråmint di dobès loyeures ki l' abzôrbaedje di l' enerdjeye del loumire si pout fé.

L' iyon d' magnezium est foû-consecant, et cwand i n' a waire di magnezium dins tere, les plantes ont des foyes avou moens di clorofile ki çou k' i fåreut, les nouvès foyes sot vert-pâle ou minme djaenes. Des lantes sifwaitmint malådes on dit k' ele sofrixhèt di clorôze.

Les tchinnes di costé del clorene polèt candjî, çoula fwait kel sipeke d' abzôrbaedje del loumire candje avou, eyet defini sacwantès sôres di clorofile diferinnes, d' après leu structeure tchimike. Dins l' nateure on ritrove les sôres shuvantes:

  • li clorofile a on l' ritrove tot avå (dins les plantes end a a pô près 2g / kg di foyes frisses)
  • li clorofile b on l' trove copurade dins les plantes teresses et dins des vetès algues k' i gn a; end a ene miete moens (a pô près 0,75g / kg)
  • li clorofile c si trove dins les brunès algues
  • li clorofile d on l' trove dins les rodjès algues
Clorofile a Clorofile b Clorofile c1 Clorofile c2 Clorofile d
Formule del molecule C55H72O5N4Mg C55H70O6N4Mg C35H30O5N4Mg C35H28O5N4Mg C54H70O6N4Mg
groupe C3 -CH=CH2 -CH=CH2 -CH=CH2 -CH=CH2 -CHO
groupe C7 -CH3 -CHO -CH3 -CH3 -CH3
groupe C8 -CH2CH3 -CH2CH3 -CH2CH3 -CH=CH2 -CH2CH3
groupe C17 -CH2CH2COO-Fitile -CH2CH2COO-Fitile -CH=CHCOOH -CH=CHCOOH -CH2CH2COO-Fitile
loyeure C17-C18 simpe simpe dobe dobe simpe
On l' trove dins Totavå vetès plantes ey algues brunès algues brunès algues rodjès algues

Prouve di l' impôrtance del clorofile[candjî]

On pout fé ene esperyince simpe po mostrer k' i gn a mezåjhe del clorofile pol fotossinteze si poleur fé. Po çoula, on prind l' foye d' ene plante a cabolêyès foyes (les bokets del foye ki sont blancs n' ont nén d' clorofile) eyet ddjerer l' amidon del foye. Après çoula, on mete kékès eures dizo l' loumire et dins ene solucion iyodêye, eyet on voet aparexhe ene coleur noere seulmint la kel foye esteut vete, dj' ô bén la k' elle aveut del clorofile.

Ene deujhine esperyince peremete di vey li clorofile dins les foyes, et vey çou k' ene foye sins clorofile ravizreut. Po çoula i gn a mezåjhe: d' ene castolr, di picetes, d' on vere, d' on bol di tiene aiwe, d' alcol a froyî, et d' ene foye bén vete (c' est mî d' prinde en foye d' èn åbe a foyes). On cmince pa boure l' aiwe dins l' casrole. I n' fåt nén trop d' aiwe, djusse on fond d' casrole c' est bon. On distind l' feu eyet mete li foye trimper kékès segondes (30 a 60 segondes å pus). On rissaetche li foye foû d' l' aiwe, avou les picetes, eyet l' mete dins l' vere. Rascovri l' foye d' alcol a froyî et leyî rpoizer ene eure, li vere e bang mareye dins l' bol di tiene aiwe.