Franwal

On franwal, c' est on motî francès-walon.

Les franwals coinreces sont sovint eplaidîs tot seus (Nameur, Nivele, Lidje da Haust, Lidje da Lempereur-Morayns). Des ôtes côps, c' est l' deujhinme pårteye d' on motî walon-francès (Hesbaye, Lidje da Stasse).

Gn a co pont d' gros motî francès-rifondou walon.

Rujhes po l' amontaedje d' on franwal

Bråmint des diccionairîs ont yeu l' idêye di fé on franwal a pårti des foyoûs d' on walfran. Mins sacwants n' l' ont måy sepou tcheryî (J. Wisimus, L. Léonard, M. Francard). Ca c' est pår èn ôte ovraedje, li diccionairaedje francès-walon. Plamour ki, cwand on a tot metou eshonne les foyoûs årvier do walfran, gn è dmeure toplin des "trôs". Ki, po n' nén fé måparexhe l' ovraedje, i fåt rimpli avou des noûmots. Spepieuzmint, les diyalectolodjisses ni plèt mete la ki les calcaedjes do francès k' il oyèt mon les "temoens". Çou ki dene, pa des côps, des biesses ratournaedjes, come end a mwints dins l' franwal da Haust. Ou fé do tradujhaedje mot po mot des ratourneures do walfran, come e franwal di Nivele.

Li seule k' a passé houte di ces eguegnes la, c' est l' Chantal Denis, dins l' Franwal di Nameur, k' a sayî å pus sovint di fé des perifråzes, po totès sôres di sitouwåcions d' eployaedje do mot. Mins on n' les sait trover tertotes.

Sacwants franwals

Rifondou walon

• Motî Embanner walon, FR13 (2009)
• Franwal des Wiccionaires, FR12 (ataké e 2009, porshû disk' å djoû d' ouy)

Totès coines

• Walo +, FG1 (1992)

Payis d' Lidje

• Franwal da Haust, FE1 (1948)
• Franwal da Lempereur et Morayns, FE168 (1973)
• Franwal di Måmdey, FE21 (sins date, diviè 1985)
• Franwal del Hesbaye, FE213 (1994)
• Franwal da Stasse, FE170 (2004)

Payis d' Nameur

• Franwal di Nameur, FC99 (2001)
• Franwal do Condroz namurwès, FC60 (2009)

Payis d' Tchålerwè

• Franwal di Nivele, FO4 (1962)
• Franwal da Bastin, FO101 (1968)
• Franwal di Cerfontinne, FO2 (2000)

Basse Årdene

• Franwal di Bietris, F0110 (1991)

Rahoucaedje

Esplikêyes

I sont rahoukîs cial dins l' Wikipedia walon, et copurade dins l' Wiccionaire, shuvant on sistinme di letes :

• "F" po cmincî, po tertos
• "G" "E", "C", "O" ou "S" (Djenerå, Ess, Cinte, Ouwess u Sud) tot shuvant l' sistinme do DTW; "R" po les franwals e rfondou walon.
• on limero k' est l' minme ki l' ci do motî walon-francès do minme diccionairî (Jean Haust, Chantal Denis), u do minme payis (Cerfontinne), s' i gn a onk.

Egzimpes

• E1 = Motî da Haust; FE1 = Franwal da Haust
• O2 = Motî d' Cerfontinne; FO2 = Franwal di Cerfontinne
• C99 = Motî da Denis; FC99 = Franwal da Denis
• R13 = Motî Embanner walon; FR13 = Franwal Embanner

Hårdêye difoûtrinne

• Pådje des franwals so l' Aberteke