Maladeye
 |
Cisse pådje ci n' est co k' on djermon, dj' ô bén k' el pådje est co trop tene et s' divreut ele ecråxhî ene miete.
Si vos avoz des cnoxhances so ç' sudjet ci, vos nos ploz aidî, clitchîz sol loyén «candjî l' pådje» po radjouter des informåcions). |
Ene maladeye (on dit eto : on må), c' est on disbrôlmint do rotaedje des organes d' ene vicante sacwè : djins, biesses u plantes.
Ene vicante sacwè k' a ene maladeye, on dit k' elle est malåde. Po ene djin, si c' est djusse on cminçmint, on dit k' elle est fayeye, sakêye, cacame, halotche, k' ele cove åk.
Les maladeyes des djins sont studieyes pal medcene; les cenes des biesses pa l' årtisyince (syince des årtisses, medcene veterinaire); les cenes des plantes pal fitiyatreye.
Situdiaedje d' ene maladeye [candjî]
On disccrît ene maladeye pa :
- si istwere
- si minêyolodjeye
- ses cåzes
- ses senes (sol biesse u l' plante vicantes)
- les damaedjes k' on trove cwand li biesse, li plante est crevêye
- si médyince
- si espaitchance
Rindjmint des maladeyes [candjî]
Gn a des maladeyes di skepiance et des ôtes k' on-z atrape.
Les maladeyes polèt aveur des cåzes difoûtrinnes u dvintrinnes. Dins les difoûtrinnès cåzes, on fwait sovint l' diferince inte les cenes vinant d' èn adjint fizike, tchimike u boyolodjike. Dins les adjints boyolodjikes, gn a les virûsses, les bactereyes, les protozowaires et les formagnants. Come on n' kinoxhe nén todi les cåzes, on pout totossu bén rindjî les maladeyes sorlon les organes la k' ele si rashiyèt.
