Rodjès biesses

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Rodjès biesses

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "rodjès biesses", alez s' vey sol Wiccionaire

Les bovrins, dins l' vî walon, les rodjès biesses [1], c' est ene sôre di roemiants aclevés po l' laecea et l' tchå.

No d' l' indje e sincieus latén : Bos taurus

Dizo-indjes[candjî]

Les bovrins sont pårtis inte les torins (Bos taurus taurus) et les zebus (Bos taurus indicus).

Motlî[candjî]

Dins l' lingaedje corant, les rodjès biesses ont diferins nos, sorlon leu-z ådje eyet leu seke :

  • "vatche" po les frumeles k' ont ddja velé
  • "torea" u "gayet" po les måyes ki plèt siervi
  • "boû" po les amedés måyes
  • "åmaye" u "djinixhe" po les frumeles ki vont divni des vatches (1 an disk' å prumî velaedje)
  • "åmea" po les måyes del minme ådje
  • "vea" po les djonnes do skepiaedje disk' a èn an.

Po cåzer des bovrins dins l' lingaedje corant, on dit eto "les biesses" u li "bisteu".

Les bovrins sont-st aclevés dins des ståves.

Li plaece la k' des gros menirs (rwè, princes, signeurs) aclevént bråmint des bovrins si loméve ene bovreye u ene vatchreye.

L' aclevaedje des bovrins a leyî des nos d' plaeces el Walonreye.

Mopliyaedje[candjî]

Cwand ele fwait s' djonne, li vatche vele; cwand ele tchesse, on dit k' ele "va a gayet". Ele pout esse potchêye (sôteye) pa on gayet, u bén esmincêye. S' ele ni "rbodje" pus, on dit k' elle est plinne. Ele va nouv moes. Li dierin moes, on dit k' elle est "avanceye plinne". Adon ele asmete.

Maladeyes[candjî]

so ene pådje esprès

Hårdêye difoûtrinne[candjî]

Sourdants & pî-notes[candjî]

  1. eneviè les blankès biesses; ça vout dire eto ki les viyès raeces di bovrins, so l' Årdene, todi, estént rodjes di pea.