Må d' Lyme

Li må d' Lyme purade prononcî må d' Lime (/mɔːdlim/), c' est ene maladeye des djins ki s' prind avou l' hagneure di boschet do djinre «Ixodes» (li sôre li pus corante e l' Walonreye, c' est Ixodes ricinus). Ci tiket la poite ene bactereye del nindje des Spirochetus et do djinre Borrelia, ki s' rimopleye dins l' coir des djins.

Sene del maladeye di Lyme.

rodjeur ki bodje di plaece a ene djin k' a fwait on må d' Lyme pus tård (e Marilande, Estats Unis)

Li må d' Lyme kimince pa ene dôsse al plaece del hagneure. Des côps, on rodje ceke åtoû.

Deus a ût djoûs pus tård, vos estoz foirt hode. Ça deure sacwants moes inla.

Après, ça si rtape sol cour, sol cervea, so les djonteures u so les ouys.

Istwere do må d' Lyme

Ça a stî ricnoxhou ezès Stats-Unis diviè 1975. Les prumîs cas ont stî trovés el Walonreye ene miete pus tård, li long del Tinre (Dendre). Asteure, on l' rescontere pattavå, la k' gn a des tikets.

Ricnoxhance

Li må d' Lyme est foirt målåjhey a ricnoxhe, aprume å cmince. Li méde tuze sovint al mononucleyoze. Après, on l' pout maxhî avou des må d' tiesse, des djonturites, evnd., sins metowe cåze.

Médiaedje

Come li cåze, c' est on Spirochetus, li penicilene rote bén. Eco fåt i ricnoxhe li må a tins.

Minêyolodjince

Li må d' Lyme va ariver pus sovint les anêyes ki l' esté est pus tchôd, metans come e 2003. Dins l' Dimeye Bole bijhrece, c' est sovint al fén do bontins u å cmince di l' esté, la k' les djonnes boschets bodjèt bråmint po trover ene biesse po s' agritchî dsu. I sont télmint ptits k' on n' les voet nén, copurade s' i s' ont metou sol dos, u drî les djnos, metans.

Pus tård, c' est des pus grossès biesses k' on voet docô, et les rsaetchî pus rade.

Espaitchance

Si vos alez dins l' bwès di l' esté, metoz des botes et les djambes del marone divins les botes. Cwand vos rivnoz al måjhone, riwaitîz bén si s' i gn a nou boschet agritchî après vos. Si vos lzès rsaetchî divant doze eures, vos n' ploz må d' esse rascråwé.

Li rujhe, c' est k' c' est sovint les djonnes des tikets (ninfes) ki sont rascråwants. Et i sont foirt pitits. On s' end abaitixh sovint paski gn a ene plaece ki vos schôpeye. On î voet on ptit noer pont, des côps co pus ptit k' on milimete, metou ene miete ådzeu del pea. El fåt rsaetchî avou ene picete ås poys u avou les doets. Si l' boschet rmowe co on côp foû del pea, c' est ki l' tiesse a vnou avou. Gn a pus nou risse. Si l' biesse ni rmowe nén, li tiesse a dandjreus dmoré dins l' pea, et on sait co vey on ptit noer pont. Fåt bén waitî l' hagneure les djoûs d' après. S' i gnè vént ene ronde rodjeur totåtoû, våt mî aler å docteur.