Mecsike

Estats do Mecsike di diferins liveas d' diswalpaedje

Payizaedje

Li Mecsike, c' est on dislaxhî payis d' Amerike bijhrece.

Mwaisse veye: Mecsico

Manoye: pezo mecsikin

Lingaedjes:

• espagnol (oficire)
• lingaedjes do payis: nén ricnoxhous

Djeyografeye

Binde di tere, ki s' rastroetixh aviè Nonne inte l' Oceyan atlantike (å Levant) eyet l' Påjhûle Oceyan (å Coûtchant).

Istwere

• civilizåcion maya
• civilizåcion asteke
• abrocaedje des Espagnols, vinant d' «Ispagnola» (Ayiti), dizo l' moennance da Hernan Cortés.
• Cwand Napoleyon evayixha l' Espagne (1808), les Mecsikins declarèt leu dislaxhaedje di l' Espagne e 1910.
• Li prumî impire (1821-1824) ki comprindeut totes les coloneyes espagnoles, del Californeye å Costa Rica, ni fjha nén long feu. Si dfinaedje e 1824 va provoker li disrashonnaedje di l' Amerike cintråle.
• Prumire republike (federåle) (1824-1833) shuvowe d' ene republike cintralisse (1833-1845)
• Abrocaedje des Estazunyins (1845-1847): li Mecsike piede li mitan di s' teritwere (tos les estats d' Nonne des Estats Unis d' asteure).
• Diferinnès rifômes, inte di zeles li creyåcion d' èn estat layike (1857) pu li moratwere sol ripayaedje des desses di l' estat (1862). C' est adon ki les Francès, les Espagnols et les Inglès, ni veyant vni li rtoû des brokes k’ il avént prusté, mancît d' evayi l' payis. Mins les bidons fourît arindjîs avou les Espagnols et les Inglès. Dimorént les Francès ki prindît l' povwer avou l' aidance des pårtis wårdiveus.
• Deujhinme impire, k' el corone rivént a Miyin d' Otriche, l' ome da Tchårlote di Beldjike (1864). Cisse-ciale divént don imperresse do Mecsike. Mins les sôdårds francès si rsaetchèt. Les Bedjes et les Otrichyins evoyèt des sôdårds lavola (2000 po les Bedjes et 6000 po ls Otrichyins). Mins gn a pont d' avance : Miyin est ramassé pås revinteus et fuziyî (1867). Tchårlote, k' a rwangnî l' Urope po dmander d' l' aidance a Napoleyon III ey å påpe Pî IX, divént sote.

• 
  Viye posteure asteke
• 
  Abrocaedje des Espagnols
• 
  Prumire declaråcion d' indipindance
• 
  Prumî impire (1821)
• 
  deujhinme impire (avou Miyin d' Otriche, Tchårlote di Beldjike et les wårdiveus mecsikins)
• 
  fuziyaedje di Miyin d' Otriche
• 
  e 19inme sieke

Economeye

Mousse e l' ALCAB e 1994.

Li payis ni s' a nén diswalpé come ratindou pa les disfindeus do libe comiece.

Societé

Foirt siplawné pa les martchands d' droukes, aprume li cocayene.

Dins les Belès Letes e walon

Yves Paquet: Ya basta et vos nd åroz: live avou sacwants tecses sol Mecsike.

Hårdêye difoûtrinne

Claudy Raskin, a Mecsico avou mi aparey] (so l' Aberteke)