Tchivroû

Èn årtike di Wikipedia.
Aller à la navigation Aller à la recherche

Wiktprintable without text.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "tchivroû", alez s' vey sol Wiccionaire

djonne gade di tchivroû
on voet bén leus blancs cous

Li tchivroû[1] (on dit eto, såvadje gade, blanc-cou)[2], c' est on ptit ciervidî d' Urope.

Sincieus no d' l' indje : Capreolus capreolus

Motlî[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li frumele si lome gade di tchivroû udonbén bixhe di tchivroû.

Li måye si houke bocård u brocård, pacô bok.

Les djonnes di tchivroû si lomèt gadots.

Les tchivroûs s' tegnnut sovint eshonne : on dit ene trope u ene hiede.

Discrijhaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Il a ene grande plake di blancs pwels sol dirî; did la, li lomaedje "blanc-cou".

Ene coine di tchivroû

Les coines des tchivroûs ni sont nén si coxhowes ki les cenes des ciers. Gn a djusse ene doye, et l' fotche å dzeu. Gn a k' les måyes k' end ont, et ele toumèt tos ls ans.

Sipårdaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Areale Capreolus capreolus.jpg

E 1971, n aveut 18.638 tchivroûs el Beldjike.[3] Mins end a motoit bråmint dpus asteure, a cåze do bon manaedjmint des tchesses (bon po les tchesseus, nén po les foistîs).

On l' trouve czu dins tote l' Urope, apus k' e l' Irlande, e l' Iye corsike, e l' Sardingne, e l' Sicile ey a Bijhe di l' Escandinaveye.

Vicaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les tchivroûs leyèt des petales so leu passaedje.

Les passêyes sont come les cenes des gades (deus ptitès ongletes).

Mopliyaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li gade di tchivroû va å brocård, tins d’ l’ esté (e moes d’ djulete et d' awousse).

Elle est sovint prijhe. L’ oû, ki l’ djermon a moussî ddins, dischind pal trompe et arive dins l’ matrice. Mins i n’ s’ agritche nén. I dmeure insi, bagnant dins les glaires, cwate moes å long (so moes d’ setimbe disk’ å moes d’ decimbe). C' est l' tins d' djôminance di l' oû edjermoné.

I n’ si va agritchî k’ e moes d’ djanvî. Li vraiye poirtêye ni deure ki cénk moes (come les berbis et les gades). Mins dispu l' tchôde, ça fwait cåzu 10 moes. C' est dpus k' les bixhes.

Li gadlaedje si fwait don e moes d' may.

Mopliyaedje des tchivroûs et des ciers[4]
Indje Djulete Awousse Setimbe Octôbe nôvimbe Decimbe Djanvî Fevrî Måss Avri May
Tchivroû Tchôde Tchôde Djôminance Djôminance Djôminance Djôminance Poirtêye Poirtêye Poirtêye Poirtêye Gadlaedje
Cier - - Bråme Bråme Poirtêye Poirtêye Poirtêye Poirtêye Poirtêye Poirtêye Velaedje

Tchesse[candjî | candjî l’ côde wiki]

On l' tchesse a l' afut, u al trake.

Les bracnîs metèt cobén des bricoles po les tchivroûs. Ele divèt esse metowes li distance inte li keute et l' mwin lon del rote.

Padecô i metnut des rdjibletes.

Maladeyes des tchivroûs[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dins les belès-letes e walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Gn a on foirt bea tecse da Joseph André l' djonne so l' discoviete d' ene hiede di tchivroû pa deus bracnîs.[5]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants & pî-notes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les tchivroûs .
  1. Po tos les accints di ç' mot la, loukîz l' ALW al 8 25.
  2. mot d' bracnîs (S117).
  3. Dieter Burckhardt & Paul Barruel, Mammifères d' Europe, Ed. Artis, Brusele, 1971.
  4. (fr) François Moutou, Mammifères de la campagne, Gallimard jeunesse, Paris, 1995, ISBN 2-07-058679-0
  5. replaidî e rfondou, Li Rantoele l° 101, bontins 2022.