Aller au contenu

Bovrins

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Vea)

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "bovrins", alez s' vey sol Wiccionaire

Rodjès biesses
åmayes (djinixhes)

Les bovrins[1], dins l' vî walon, les rodjès biesses[2], c' est ene sôre di roemiants aclevés po l' laecea et l' tchå.

Sincieus no d' l' indje : Bos taurus

Dizo-indjes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les bovrins sont pårtis inte les torins (Bos taurus taurus) et les zebus (Bos taurus indicus).

Motlî[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dins l' lingaedje corant, les rodjès biesses ont diferins nos, sorlon leu-z ådje eyet leu seke :

  • "vatche" po les frumeles k' ont ddja velé
  • "torea" u "gayet" po les måyes ki plèt siervi
  • "boû" po les amedés måyes
  • "åmaye" u "djinixhe" po les frumeles ki vont divni des vatches (d' èn an d' ådje disk' å prumî velaedje)
  • "åmea" po les måyes del minme ådje
  • "vea" po les djonnes do skepiaedje disk' a èn an.

Li criyaedje des vatches si lome «boerlaedje».

vatches ki boerlèt pask' on vént d' elzî prinde leu vea

Po cåzer des bovrins dins l' lingaedje corant, on dit eto "les biesses" u li "bisteu".

Les bovrins sont-st aclevés dins des ståves.

Li plaece la k' des gros menirs (rwè, princes, signeurs) aclevént bråmint des bovrins si loméve ene bovreye u ene vatchreye.

L' aclevaedje des bovrins a leyî des nos d' plaeces el Walonreye.

Mopliyaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Cwand ele fwait s' djonne, li vatche vele; cwand ele tchesse, on dit k' ele "va a gayet". Ele pout esse potchêye (sôteye) pa on gayet, u bén esmincêye. S' ele ni "rbodje" pus, on dit k' elle est plinne. Ele va nouv moes. Li dierin moes, on dit k' elle est "avanceye plinne". Adon ele asmete.

Velaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Loukîz a : «Velaedje»

Maladeyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Loukîz a : Maladeyes des rodjès biesses

Raeces[candjî | candjî l’ côde wiki]

Loukîz a : Djivêye des raeces di bovrins

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants & pî-notes[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. Noûmot do walon avou l' cawete -rin; li ristitchî R est ossu assaetchî pa l' no d' plaece et l' no d' djin Li Bovreye.
  2. eneviè les blankès biesses; ça vout dire eto ki les viyès raeces di bovrins, so l' Årdene, todi, estént rodjes di pea.