Bagance

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Ebagance des djins)
Potchî a: naiviaedje, cweri

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "bagance", alez s' vey sol Wiccionaire

Mape del bagance e 1858
Nombe di bagants so tote li Daegne di 1960 a 2010

Li bagance ou l' ebagance / abagance del djin, c' est cwand tote ene trope di djins endè va, eshonne et so les minmes trevéns, eviè èn ôte payis.

L' ebagance est diferinne do colnijhaedje, la k' les noveas arivants sont les mwaisses dins l' novea payis.

On djåze d' ebagance so les veyes po les djins ki cwitèt les viyaedjes po-z aler dmorer ezès veyes.

Li bodjaedje des oujheas si lome les voyaedjes d' oujheas.

Motlî[candjî | modifier le wikicode]

Po les ebagants, li payis k' il ont cwité est sovint lomé" li "vî payis". Po les demografes, on djåze d' evoyants payis et d' ascoyants payis.

Les mots "bagance", "abagant" evnd., c' est des noûmots. Si n' est i nén veyou do mwais costé. Ene ôte manire politicmint comifåt di djåzer des abagants el Walonreye, c' est "les Walons k' ont vnou d' ôte pårt". On pout eto prinde les calcaedjes do francès "migrant", "emigré".

Les migrants ki fuynut l' guere et ki n' ont rén a-z arivant sont lomés "refudjîs".

Cåzes[candjî | modifier le wikicode]

Sovint, les cåzes di l' ebagance sont l' pômagne eyet l' mizere dins l' payis.

Ça pout esse eto des mwaijhès condicions politikes.

Pacô, c' est des djins do payis d' abagance ki vnèt egadjî dins les payis evoyeus po coûtiver des novelès teres u fé tourner l' economeye. A des ôtes moumints, les ascoyants payis riboutnut les abgants, eyet clôre les frontires.

Sacwantès rlomêyes waches d' ebagance des Walons[candjî | modifier le wikicode]

Les Walons come tos les peupes del Daegne, ont cnoxhou des waxhes d' ebagance. Il ont eto rascoyi des abagants di des ôtes payis.

Vola sacwants waches d' ebagance des Walons

Alére : Conferince da Djhan-Pire Dumont sol Hongreye
  • Eviè l' Suwede (16inme sieke)
  • Cwitaedje des sacwants protestants walons eviè l' Almagne eyet l' Holande.
  • Ebagance des pôvès djins del Dutcheye do Lussimbork eviè l' Banat (1764-1786).
  • Ebagaedje eviè les Estats-Unis (Californeye) (1840)
Alére : Tchanson da Flipe Lagrange "depårt pol Californeye.
  • Ebagaedje eviè les Estats-Unis : Wisconsene (fén do 19inme sieke)
  • Ebagance eviè l' Braezi (kimince do 20inme sieke).
Loukîz : nos walons e Braezi.
Alére : Sicrijhaedje sol Canada d' èn ebagant walon, Joseph Pirot.
Ernest Benoit; Mononke Tchofile et matante Catrene å Canada, Bokets tchoezis pp. 95-123.

Sacwantès waches d' abagance aviè l' Walonreye[candjî | modifier le wikicode]

Alére : "Vlamingen in Wallonië" da Guido Fonteyn. Gn åreut yeu 750.000 Flaminds k' ont-st abaguè aviè l' Walonreye.
  • Itålyins (1945-1955)
Loukîz : Rascråwe do Bwès do Cazî
  • Marokins (1970 a ouy)
Alére : L'abagance et ses djins (L. Mahin) et les ôtes sicrijhaedjes del rilêye "Les Walons k' ont vnou d' ôte pårt" dins "Djåzans walon", 1993.

Sacwants grands movmints d' bagance dins l' istwere[candjî | modifier le wikicode]

  • Peuplaedje di l' Amerike.
  • Peuplaedje des Payis des Grandès Basses (Afrike).
  • Tchessaedje-evoye des Djwifs et des Muzulmans foû d' l' Andalouzeye (1492-1500).
  • Ebagance des Djwifs eviè Israyel.

Sacwantès grandès waches di bagance å djoû d' ouy[candjî | modifier le wikicode]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | modifier le wikicode]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' bagance .