Fosse al diele

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Ene fosse al diele, c' est ene cårire ou ene mene la l' on saetche al diele.

Èn ovrî d' fosse al diele si lome on dierleu.

Les fosses al diele sont des près-parints des cårires di cawolin.

Discrijhaedje d' ene fosse al diele[candjî | candjî l' côde wiki]

Beurs[candjî | candjî l' côde wiki]

Come dins les houyires, gn a on beur ki dischind metans a 36 metes. 22 metes pus lon, gn a on deujhinme beur po si e cas, et po vudî l' måle air.

Li beur dene so ene voye a-roye-di-cir, cåvlêye dins do bolant såvlon. Ele finixh pa ene tcherpinte, la k' on a on deujhinme beur, ki va d' biyaire dins tere, 18 metes pus bas.

Galreyes[candjî | candjî l' côde wiki]

Li galreye, sitançnêye avou des tronces di tchinne, moenne al taeye wice k' on saetche li diele. Ele fwait a pô près ût nouv twezes di long, on mete et dmey di hôt et l' minme di lådje.

Potche d' aiwe[candjî | candjî l' côde wiki]

Dizeu l' galreye, gn a l' potche d' aiwe, ki respond a del diele dedja rsaetcheye divant. Ele est returêye pa èn ewalpaedje di daegn, 1 mete sipès.

Maxhurea[candjî | candjî l' côde wiki]

Li maxhurea, c' est ene potche dins l'potche d' aiwe. Ele est fwaite di tcherbon d' bwès ki n' a nén parvinou a s' fé totafwait. Cwand l' mer s' a rsaetchî (trevéns tercires) elle a leyî des depots ki rshonnèt a del dråxhe. C' est noer, et gn a did tot ladvins: do såvlon, des caracoles di mer, do bwès, des fetchires. Tot ça a pouri la.[1]

Usteyes des dierleus[candjî | candjî l' côde wiki]

  • li grete, avou l' moxhe å dbout.
  • li hawe
  • l' «usteye»
  • li yoyo[2]

Accidints[candjî | candjî l' côde wiki]

  • clapisse
  • croûlaedje : cwand les bwès si spiynut.
  • enaiwaedje : cwand on saetche del diele dizo ene basse, gn a des peteures ki s' fwaiynut. ele tegnnut afeye èn an ou deus. Pu, tot d' on côp, ça bodje et ça croûle, et l' fosse est enaiwêye.[3]

Dins les scrijhaedjes e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

On rpoirtaedje so les fosses al diele a stî eplaidî dins l' gazete Li Chwès.

Li vicåreye d' on djonne dieleu est racontêye dins l' roman e walon da Hinri Matterne «Al fosse al diele» (2006).

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les fosses al diele .
  1. Henry Matterne, Al fosse al diele pp. 12-14
  2. Henry Matterne, come ådzeu pp. 0.2
  3. Henry Matterne, come ådzeu p. ?