Aller au contenu

Impire

Èn årtike di Wikipedia.

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "impire", alez s' vey sol Wiccionaire

Èn impire, c' est ene grande sitindêye di payis, d' ene seule pîce u metous tocosté, ki c' est då minme mwaisse.

Motlî[candjî | candjî l’ côde wiki]

Tchårlumagne, èn impreur k' a (motoit) skepyî e l' Walonreye

Li mwaisse d' èn impire, istoricmint, si loméve «impreur» (impreûr, ampreûr, ampèreûr) u «imperrece» (Mareye-Tereze d' Otriche, Catrene II d' Rûsseye). Li tite d' imperrece (impèratrice) poleut esse poirté pal feme di l' impreur dins des impires k' i gn a.

Po l' impire almand, on a ossu rwalnijhî li mot d' l' almand, divnou li caizer (kêzêr′).

I n' dimeure pus k' èn impreur e 22inme sieke, c' est l' ci do Djapon.

On a lomé eto impire l' eshonna des teres colnijhîs på minme payis (d' Urope). Li mwaisse, adon, c' esteut l' moenneu do «payis-metropole».

Kékes impires[candjî | candjî l’ côde wiki]

Impire mongol, onk des pus grands d' ene seule pîce

Li Walonreye, boket d' impires[candjî | candjî l’ côde wiki]

Impire franc

Li Walonreye a stî aprume dins l' Impire romin dispu 50 divDjC disk' å 4inme sieke.

Pu elle a stî l' cinte di l' Impire franc (734-887). Tornè end a minme sitî si prumire mwaisse veye (431–508), divant Paris, pu Åxhe.

Li Walonreye (foû d' Tornè ç' côp cial) a fwait pårteye do Sint Impire Romin Djermanike. Li principåté d' Lidje a dmoré divins cisse tcherpinte la disk' e 1795.

Après 1500 (et todi disk' e 1795), li restant del Walonreye fourit-st on boket di l' Impire espagnol, pu di l' Impire otrichyin.

E 1802 et disca 1816, c' est ene pårteye do prumî impire francès.

Elle a ossu stî dizo goviernance di l' Impire almand:

Dins l' lingaedje walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Gn a l' ratouneure «nén co po èn impire» (nén co po ene gade d' ôr):

Mi vî grand-pere inméve bén dire
Ki, dins ç' monde ci, po esse contin,
I gn a nén dandjî d' èn impire
Mins d' on cour et d' on toet di strin.[1]

Li mot «impreur», diné come såvadje no (a onk ki fjheut do grandiveus), a divnou on no d' famile del Walonreye (Limpreur). Poirté, metans, pa des waloneus come Emile Lempereur u Jules Lempereur. Ou ene foclorisse come Françoise Lempereur.

Sourdant[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les impires .
Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les impires coloniås .
  1. Gabrielle Bernard, dins Boles di savon, Cayés walons 4/2022 (replaidaedje) p. 19.