Tchén

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Lexhe)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "tchén", alez s' vey sol Wiccionaire

Tchén croejhî bierdjî bedje

Li tchén, c' est ene biesse ås tetes, magneu d' tchå, k' a stî aclevêye dispu lontins.

Li tchén provént do leu. C' est l' minme sincieus no : Canis lupus familiaris

Li tchén a dné l' famile des tchinidîs.

Li mot tchén rivént dins sacwants nos d' plaeces del Walonreye.

Motlî[candjî | candjî l' côde wiki]

Li frumele si lome ene lexhe (eto, ene tchene). Les djonnes des tchinots u biesmint, des djonnes di tchén.

On tchén ki n' a pont d' mwaisse est lomé on "tchén d' corote".

Discrijhaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Rimetaedje des passêyes d' on tchén (1) ås cenes d' on rnåd (2)

Pout esse ricnoxhou pa ses passêyes, diferinnes des cenes d' on rnåd.

Ovraedje et siervaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Li tchén sieve po wårder les måjhons, les biesses (tchén d' bierdjî, tchén d' vatche) u come kipagneye des djins.

I pout eto saetchî des atelêyes (tchén d' tcherete, tchén di sclide).

Dins sacwants payis come li Chine u Corêye nonnrece, on l' acleve po s' tchå.

C' est eto ene biesse di labo.

Raeces di tchén[candjî | candjî l' côde wiki]

  • tchén d' vatches
    • bouvtî des Flandes
  • tchéns d' bierdjî
  • tchén d' tchesse
    • brake
    • tchén d' terî
    • fok
  • tchén d' wåde
    • bouldoke
  • tchén di cpagneye
    • tchén-milou

Mopliyaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Li lexhe va a tchén deus côps so l' an. Adon, gn a ene miete di sonk ki sûne di s' nateure. Ele dimeure e tcholeur ene cwinzinne di djoûs, mins gn a k' les dierins ût djoûs la k' elle acceptêye li måye. Ele dimeure prindåve tote cisse termene la. Dabôrd, ele pout esse plinne di deus u troes måyes diferins.

Ele va 62 djoûs.

Cwand ele fwait les djonnes, on dit k' ele tchintêye. Si elle a yeu ene peclêye di tchinots, on dit, dins l' lingaedje corant k' elle a racatchinté.

Kitchinaedje des tchéns[candjî | candjî l' côde wiki]

Les tchéns d' tcherete estént sovint må sognîs, po çou k' i travayént.

Les tchéns d' corote estént sovint kitchinés des efants. On lzî emantchive des tchesse-cawe. Udonbén, les neyî pol plaijhi.

Dins bråmint des payis, i dvèt esse apicîs des tchampetes et epweznés.

Alére:Li Houlot (Dieudonné Salme) pp. ....

Maladeyes des tchéns[candjî | candjî l' côde wiki]

Pådje a pårt po les maladeyes des tchéns

Motlî walon des tchéns[candjî | candjî l' côde wiki]

Loukîz todi a : J.J. Gaziaux, Des gens et des bêtes, p. 263-267.

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Tchén .