Pemî

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Melêye)

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "pemî", alez s' vey sol Wiccionaire

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "melêye", alez s' vey sol Wiccionaire

peme di botike (a droete) et peme coistrece a hintche

On pemî[1] u ene melêye[2], c' est èn åbe ås fruts ki dene des pemes.

Ene peme (on dit eto : on pun), c' est on rond frut ki meurixh e l' erî-såjhon. Il a ene tchå foirt tinre, ene cawe å dzeu, ene moxhe å dzo, et des piretes å mitan.

C' est l' frut li pus codou å monde.

Sincieus no d' l' indje : Malus pumila

Famile : rôzacêyes.

Motlî[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ådzeu, gn a l' cawe; ådzo, li moxhe, k' on côpe evoye po magnî l' tchå.

Å mitan, cwand on-z a magnî l' bon d' ene crowe peme, i dmeure ene ragosse ki s' lome eto crakion, toursion, toursea.

Vinaedje des pemes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Melêye ki florixh

On code u on scheut les pemes, do moes d' awousse e moes d' octôbe el Walonreye.

Sôres di pemes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sôres di melêyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Gn a des melêyes ås bassès coxhes (po aveur åjhey a lzès code, tos les pemîs d' rinte d' asteure), u des ås hôtès coxhes (les seus k' i gn aveut dvinltins).

Viyès sôres di pemes[candjî | candjî l’ côde wiki]

vî pemî d' awousse, e l' Årdene
  • li peme d' awousse (k' est ddja meure e moes d' awousse, mins ki n' est nén foirt soucrêye).
  • li pemes di vinaigue (ki vnèt so les suretîs).
  • les coistreces
    • dobe coistrece u calvile (calvine, F. calville blanche).
    • simpe coistrece.
  • li peme di copete.
  • li peme d' amour : pitite rodje peme (F. Reinette étoilée).
  • li bele-fleur (F. belle-fleur)
  • li bouliene, ki dût bén po les catches.
  • li Braibant : grijhe peme (F. Gris-braibant).
  • li pun d' capindou : foirt corante. Disfondowes : capindu, capandu, côrpindu, corpindou, coûpindou, coûrpandu. (F. Court-pendu, Reinette des Belges). Come si no l' dit, c' est ene peme court pindowe, ene melêye avou des coxhes pus basses k' els ôtes (mins nén come les bassès coxhes d' asteure).

Sôres di rinte[candjî | candjî l’ côde wiki]

melêyes ås bassès coxhes, el Hesbaye
  • Golden Delicious.

Discrijhaedje d' ene peme[candjî | candjî l’ côde wiki]

Miniauge.gifLoukîz a : Portrait d' ene peme

Les pårteyes d' ene peme:

  • li cawe, k' el raloye a l' åbe; li trô: li fossete u foxhale del cawe.
  • li moxhe, ki c' est les restant del fleur; li trô: li fossete u foxhale del moxhe.
  • li pelete
  • li tchå
  • les pepéns.

Magnaedje des pemes[candjî | candjî l’ côde wiki]

On lzès magne aprume tote crowes, tot leyant l' crakion (burton).

Dins des rcetes: avou les pemes, on fwait:

Maladeyes des pemîs[candjî | candjî l’ côde wiki]

Pî-notes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les pemîs .
  1. prononcî et riscrît e sistinme Feller: pèmî, pœmî, pomî, poumî, pœmiè, pomiⁿ, pumiⁿ
  2. prononcî et riscrît e sistinme Feller: mèlêye, mèlée, malé