Soumey
Li soumey ou doirmaedje, c' est ene estance des djins et di sacwants biesses, la ki l' cervea (et l' restant do coir) si rpoize. On dit k' el djin ou l' biesse doime ou soctêye.
Motlî
[candjî | candjî l’ côde wiki]Passer del woeye å soumey si dit s' edoirmi. Fé passer ene ôte djin del woeye å soumey, c' est l' edoirmi.
Passer del woeye a on ledjir soumey, aprume tins del djournêye, ça s' dit s' essocter. Cwand on î est, on dit k' on sokeye u k' on socteye. U kel djin s' a-st essocté ou s' a-st enicté.
Aler a ene metowe plaece po-z î doirmi si dit puvite «aler coûtchî».
Soumey et tournantes biyolodjikes
[candjî | candjî l’ côde wiki]Les djins et les biesses di djoû doirmèt tins del nute.
Les biesses di nute doimnut do djoû.
Les fordoirmants (sodoirmants, oûsses, taessons evnd.) doimnut tot l' ivier.
Sôres di soumey ås djins
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li soumey ordinaire ou londjin parfond soumey arive après ene djournêye di woeye, purade al nute. Les ouys sont clôs. Li djin est å pus sovint stindowe, avou les musses ene miete distinkyîs. Li cour bate pus doûçmint. Li corant ki passe dins l' cervea, veyåve a l' EEG, est bas et avou des erîlêyès waches.
Totes les eures, et copurade divant di s' dispierter, gn a tot d' on côp des foitès waches electrikes ki passèt dins l' cervea. Årvierdimint, les musses si distinkièt pår. So kékes sigondes, li sudjet va fé çou k' on lome on sondje (reve, råvion), ki pout esse on tchôcmwår. C' est l' kitapé soumey.
Tins del djournêye, i pout gn aveur des moumints di ledjir soumey. Si c' est tins d' nonne, on dit k' ele fwait prandjire.
Pôzucion po doirmi
[candjî | candjî l’ côde wiki]Normåldimint, on doime sitindou so on lét u ene ôte bedreye.
Cwand gn aveut waire di plaece, les efants doirmént padecô betchfessîs.
Les sins-toet doirmèt dvant l' ouxh, coûtchîs so des cwårtons.
Gn a ossu des djins ki savnut doirmi on pô tocosté, minme so des motos.
Po doirmi, les påpåds riprindèt télfeye li pôzucion k' il avént dins l' matrice.
Doirmaedje tiesse å rvier (ki sereut li pôzucion do skepion dins l' matrice del mame)
Efants ki doimnut betchfessîs
onk ki doime so s' moto
.jpg)
Li soumey et l' ådje des djins
[candjî | candjî l’ côde wiki]Inte 6 et 13 ans, li soumey di nute est foirt rispoizant, avou toplin di fazes di londjin parfond soumey.
Inte 13 et 16 ans, li londjin parfond soumey baxhe di 35 åcint, ey esse riplaecî pa on ledjir soumey. Çoula va avou des rujhes po s' edoirmi. Li laidadjisse est pus sovint hodé del djournêye. Cwand il a condjî, i doime voltî tote ene pårteye del matinêye. Onk dins l' ôte, li tins d' doirmaedje baxhe di deus eures inte 12 et 20 ans. Ces candjmints la sont-st assoçnés ås candjmints des ormones tins del laide ådje.[1]
Impôrtance dinêye å soumey
[candjî | candjî l’ côde wiki]Li 16 di måss a stî lomêye «djournêye daegnrece do soumey».
Li manke di soumey rind ene djin malåde. Elle est foirt hodêye del djournêye, et n' sait ovrer dafaçon. Ça pout moenner a on broûlaedje totoute (burnôte).
Cwand l' soumey est semé di moumint k' el djin ni respire pus, li djin si dispiete k' elle est co scranse. On lome çoula les apnêyes do soumey.
L' ovraedje so des waitroûles (copiutreces sûtifones) diski dvant d' aler coûtchî espaitche di s' edoirmi. On s' doereut djoker d' elzès rwaitî ene grosse dimeye eure divant d' aler coûtchî.
