Thomas Malthus

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
(1834)

Thomas Malthus (riwalnijhåve Toumas Maltusse), di s' plin no, Thomas Robert Malthus, c' esteut on sincieus inglès ki skepia li 13 di fevrî e 1766 et mora li 29 di decimbe l' an 1834.

Come sicrijheu, i n' esteut nén foirt kinoxhou disca tant k’ il eplaidaxhe (anonimmint), e 1798 on live etitré « An Essay on the Principle of Population as it affects the future improvements of society » (ene saye so l’ atuze del ripeuplåcion, et vey kimint k’ ça djowrè so l’ amidraedje del societé dins les anêyes a vni).

Divant l’ succès do live, el replaida, a s’ no ç' côp cial, e 1803.

Di s’ mestî, il esteut pasteur inglican, adon-pwis, professeur d' economeye politike.

Il est metou come l° 77 dins l’ live Michael Hart.

Atuze Maltusse sol mopliyaedje del djin et d’ l’ amagnî[candjî | candjî l' côde wiki]

Li mopliyaedje del djin shût ene crexhance djeyometrike (come li shûte di chifes 1, 2, 4, 8, 16...), dabôrd ki l’ crexhaedje di l’ amagnî ni pout shuve k’ ene crexhance aritmetike (come li shûte di chifes 1, 2, 3, 4, 5...).

Li rpeuplåcion est djusse ahotêye pa l’ manke di nouriteure. Adon, li pus grande pårt di l’ umånité vicrè todi pôvriteuzmint, e morant cåzu d’ fwin.

Bén seur, gn a des ôtes moyéns ki l’ manke d’ amagnî po fé discrexhe li peuplåcion : les gueres et les maladeyes. Mins les societés divrént espaitchî ces rascråwes la.

Adon, n’ a k’ ene rexhowe : li rastrindance moråle. I vleut dire par la li mariaedje sol tård, li « nén-cougnaedje » divant di s’ maryî, et l’ waire di rapoirt secsuwel après. Mins, come i n’ esteut nén pus biesse k’ èn ôte, Maltusse saveut bén ki grosse pårt des djins ni shuvrént måy ces idêyes la. L’ avni d’ l’ umånité sereut don li sorpeuplåcion del tere et l’ mizere des ptitès djins.

Consecwinces des idêyes da Maltusse[candjî | candjî l' côde wiki]

so l’ espaitchmint des nexhances[candjî | candjî l' côde wiki]

Li teyoreye Maltusse aléve moenner a l’ uzaedje di moyéns d’ espaitchmint des nexhances.

I fourît rclamés a pårti des anêyes 1820 e l’ Inglutere, mins puvite dins les anêyes 1860 ås Estats Unis (ligues maltuzyinnes).

Mins come Maltusse, rilidjeuzmint, esteut disconte les moyéns disconte-nexhance, les cis ki spårdît ces idêyes la, fourît lomés noû-maltuzyins.

so les teyoreyes economikes[candjî | candjî l' côde wiki]

L’ economisse inglès David Ricardo, on soçon da Maltusse sicrijha : « li pris normå di l’ ovraedje, c’ est l’ ci ki permete ås ovrîs d’ sorviker, et di s’ produre li raece, sins baxhaedje ni crexhaedje ». On loma çoula li « lwè d’ fier des salåres ». Li Karl Marx el prinda come assene po diswalper ses tuzaedjes sociås.

sol les teyoreyes biyolodjikes[candjî | candjî l' côde wiki]

Tchåle Darwine lu-minme diclåra k’ il aveut lî li live Maltusse, et k’ ça l’ aveut bråmint aidî a-z atuzlé si teyoreye di l’ evolucion.[1]

Sourdant[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Djivêye Michael Hart des rlomêyès djins di l' Istwere pp 400-403