Viebe å prono

Èn årtike di Wikipedia.
Aller à la navigation Aller à la recherche
Tåvlea scolrece viebes å prono.jpg

On viebe å prono, c' est on viebe todi metou avou on prono d' djin, et del minme djin k' el sudjet.

A l' infinitif, il est prezinté avou l' prono "si":

si brouyî; si rapinser; si fé må; si dispetroner.

Sôre di viebes å prono[candjî | candjî l’ côde wiki]

dispårtis pa sôre (muroetreces u nonlôtreces)

Gn a deus sôres di viebes å prono.

Les viebes muroetreces: l' accion si fwait sol sudjet lu-minme.

si laver; si taire; si piede

Les viebes nonlôtreces, la k' puzieurs sudjets fwaiynut l' accion so n' onk l' ôte.

si rabressî; si margayî; s' etraidî.

Codjowaedje ås rpassés tins[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ås erî-tins, les viebes å prono si codjownut avou l' aidant viebe "awè"

Dji m' a rovyî.
Ti t' as brouyî dins tes contes.
Vos av dispierté a tins po-z awè vosse trén?
I s' åreut tai, i n' åreut nén totes les eguegnes k' il a asteure.
Ele s' aveut adôboré come po on mostra d' môde.
Nos nos avans dispaitchî, mins cwanlminme ariver trop tård.
Vos vos avoz fornåjhi po des biyokes.
I s' ont dispetroné tote li matinêye.

Adon, li pårticipe erirece dimeure nén candjî.

Les rcåzeus et les raprindisses fwaiynut sovint des flotches avou ci trait d' croejhete la, veyanmint k' i cnoxhèt sovint l' francès ki n' rote nén come li walon.

Vwès passive et uzaedje avou des aidants viebes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Al vwès passive, les viebes å prono si prezintèt come on viebe esse eyet l' pårticipe erirece. Dj' ô bén ki l' prono d' djin a disparexhou. C' est ene sintake ki rvént sovint dins les motîs po-z enimådjî les viebes å prono.

Viebes å prono al vwès passive
Vwès a l' adjixhant sudjet
(vwès active)
Vwès å nén adjixhant sudjet
(vwès passive)
Dji m' a mouwé divant ç' tåvlea la Dj' a stî mouwé divant ç' tåvlea la

Ki: li deujhinme colone si pout eto espliker pa on simpe viebe å prono.

Sifwaitmint, avou èn aidant viebe, li prono d' djin tchait:

Noré k’ aveut l’ pincea e l’ ouy, ponda l’ imådje so ene grande toele di lén po n’ rén rovyî di çou ki nos aveut tant fwait mouwer (Joseph André, tecse «les tchivroûs») (et nén: …tant fwait *nos mouwer)


Dins les ôtes lingaedjes[candjî | candjî l’ côde wiki]

francès[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les viebes å prono do francès rotèt a pô près come les cis do walon.

se pencher (si clintchî); se concentrer (tuzer comifåt, parpinser); s'amuser (s'amuzer).
se battre (si bate); se réconcilier (rimete les caetches e for, si racmoirder, si rmete).

Mins, ås erî-tins, i s' codjowèt avou l' aidant viebe être.

Je me suis endormi." (dji m' a-st edoirmou).

Shuvanmint, li pårticipe erirece s' acoirdêye avou l' sudjet:

Ele s'est évaporée dans la nature. (ele a disparexhou avå les campagnes).
La bise et le soleil ne se sont pas disputés longtemps. (Li bijhe et l' solea ni s' ont nén margayî lontins) (Loukîz a: Li bijhe et l' solea (fåve do vî vî tins)).
Elles se sont longtemps attardées devant cette parodie de la Joconde. (Ele s' ont-st acalourdé divant ciste kitoirdowe Djoconde la)

espagnol[candjî | candjî l’ côde wiki]

A l' infinitif, li prono si scrît dirî l' viebe, ey aplaké après.

enamorarse (toumer amoureus); despertarse (si dispierter, si rewoeyî).

neyerlandès[candjî | candjî l’ côde wiki]

A l' infinitif, li viebe si scrît avou l' prono "zich" po les muroetreces, avou l' adviebe "elkaar" po les nonlôtreces.

zich vergissen (si brouyî); zich bemoeien (si nåjhi).

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l’ côde wiki]

Imaudjete mtv.jpg Scoles so les viebes å prono do walon