Arnica

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "toubak", loukîz cial
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot "ouy-di-boû", loukîz cial

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "arnica", alez s' vey sol Wiccionaire

Dessin del plante
Arnica montana

L' arnica ou såvaedje toubak [1] ou ouy-di-boû [2], ou toubak adjok [3], ou yebe di petchî [4], c' est come ene grosse djaene magrite ki vént so les hôtès plaeces (les "djoks"), copurade dins les fagnes.

C' est ene rilomêye yebe ås maladeyes, k' espaitche li sonk di vni foû e-n ene moudrixheure, et k' i gn åye on bleu.

No d' l' indje e sincieus latén : Arnica montana

Famile : Stoelacêyes

Discrijhaedje[candjî]

Djaenès fleurs; fruts avou ene blanke houpete come les cis del såvaedje cécoreye; grossès cråssès foyes come les ceyes do toubak.

Sipårdaedje el Walonreye[candjî]

el Walonreye[candjî]

Ele ni crexhe k' e l' Årdene.

Diviè 1900, end aveut ås Alinnes (Fayis-les-Vneus), Libråmont, Ricogne-dilé-Libråmont, Sint-Houbert, Ôtchamp, Glaireuse, Transene, Telin, Ortô, al Rotche, Hodrémont, Ôlwè, Wegniye, al Viye Såm ey a Djinne[5]

End a pupont dispu les anêyes 1930 dins bråmint d' ces plaeces la, ca on-z î a rplanté des sapéns. Endè dvreut co aveur dins les rezieves come li cene des troufreyes di Libin.

E l' Urope[candjî]

Sipårdaedje del plante e l' Urope

Loukîz l' mape.

Uzaedje come yebe ås maladeyes[candjî]

Uzaedje difoûtrin[candjî]

Mete ripoizer les fleurs 24 eures å long dvins do bon peket. Ça fwait ene tinteure ki sieve e pansmint so les metchantès coixheures.

Uzaedje divintrin[candjî]

On pout mete ene fleur divins ene grande djate di té. Endè fåt prinde deus feyes, al pus troes, et nén co l' minme djoû. Ele médeye les plåyes d' ådvins.

Conte les lourdijhes el tiesse, prinde sacwants gotes del tinteure dins on vere d' aiwe ou so on boket d' souke. [6]

Uzaedje e farmaçreye[candjî]

Elle sieve foirt e l' omeyopateye.

On trove eto des poumådes avou l' plante.

Ahivaedje[candjî]

Ele pout esse ahivêye po vinde åzès farmaçreyes.

Sourdants[candjî]

  1. E9 p. 162.
  2. E125 p. 162., E133 a "arnica"
  3. Rifwait a pårti del disfondowe di Leglijhe “toubak a Djôke” (memwere so les nos walons des såvaedjès biesses et plantes di Leglijhe) avou “adjok” ricomprins a “a Djåke
  4. C89 p. 160.
  5. E. Paque, "Flore analytique et decsriptive des provinces de Namur et de Luxembourg", Wesmael-Charlier, Nameur, 1902.
  6. E9 p. 162.
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' arnica .