Aller au contenu

Betchfessî xh

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Betchfessî XH)
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « xh », loukîz cial.
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « H », loukîz cial.
Tåvlea scolrece do betchfessî xh et ses disfondowes
Les mots avou on rodje "xh" sont dins des fråzes do Tchant des Walons.

Li betchfessî xh, c' est li scrijha XH eployî come betchfessî scrijha po des mots ki sont prononcîs avou ch so Nameur, Tchålerwè eyet l' Basse Årdene mins avou on shoflé H après Lidje, çou ki lzî dene on prononçaedje tipike e s' payis la, riwaitî come ene piceure idintitaire do walon.

Li betchfessî XH est l' pus cnoxhou des betchfessîs, li ci k' on håynêye li pus voltî po-z espliker ci sistinme di scrijhaedje la.

Po les Lidjwès, li prononçaedje do betchfessî XH est l' minme ki l' ci des betchfessîs JH eyet SCH.

L' egzimpe k' on rvént todi dsu, c' est :

pexhon (pèchon <> pèhon).

Portant, al fén des mots, li betchfessî xh si prononce voltî come on ixh-låte; i pout minme rider po divni on son F :

èn ouxh (in-ouhy <> in-ouh <> in-ouf <> on-uch <> èn uch <> èn-ëch).

Betchfessî XH et sistinme des cossounes

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li betchfessî XH riprezinte todi ene deure cossoune. Eto, les voyales metowes padvant ni sont nén ralongueyes a tot côp bon.

i pixhe; ene bixhe.
ene trîxhe.

Li betchfessî XH dins les nos d' djins et d' plaeces

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' famile del Walonreye : Xhignesse, Moxhet, Destexhe, Daxhlet.

Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' plaeces del Walonreye : Xhindlesse, Xhindmåle, Xhizogne, Xhofrai, Xheneumont.

Gn a eto des fås XH, ki rprezintèt li son K, et des ôtes li son H (Xhendremal = Henmåle).

Istwere do betchfessî XH

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Diyalectalijhaedje do betchfessî xh

[candjî | candjî l’ côde wiki]
Loukîz a ixh-låte.

Uzaedje do scrijha XH come betchfessî

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li betchfessî XH a stî atåvlé pa Lucyin Mahin pol rifondaedje do walon e 1994. L' idêye esteut di rprezinter on candjmint a tot côp bon inte les sons H eyet CH.

Ci fourit li cwatrinme betchfessî scrijha, après ea, å, ô). Il a stî accepté do côp pal Tåvlotêye rifondaedje del Rantoele. Et passer sins må sins rujhes å Raploû d' Tchålerwè sol rifondaedje (1996). Portant les wårdiveus lyi rprotchît padrî di scrire li lete X, adon ki cisse lete la n' egzistéve nén dins l' sistinme Feller.

Dipus d' racsegnes.

[candjî | candjî l’ côde wiki]
  • L. Remacle, Les variations de l' H secondaire en Ardenne Liégeoise.
  • L. Remacle, La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600, p. 122-124.

Hårdêyes difoûtrinnes

[candjî | candjî l’ côde wiki]
Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' prononçaedje des mots avou l' betchfessî xh .
Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou des nos d' plaece sicrîts oficirmint avou li scrijha xh .