Dislaxhaedje walon

Èn årtike di Wikipedia.

El dislaxhaedje walon, c' est on mouvmint politike ki vént do mouvmint walon eyet k' ebåd el indepindance walone contru li Beldjike (ôtrumint dit, contru li Flande et li Redjon d' Brussele). El prumî pordjet d' ene Waloneye indepindante a sti atåvlé par li "Rassemblement démocratique et socialiste wallon", e 1942.[1]

Principe[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dislaxhaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li dislaxhaedje walon vout dire k' el Walonreye n' sereut pus ene redjon Bedje, mins bén èn Estat.

Li Redjon d' Brussele pôreut ridjonde el Walonreye, mins i gn a cåzumint pont d' tchance. Sorlon Pierre Hazette, li Brussele ey el Walonreye sont foirt diferinnes. Brussele est pus ene veye eternåcionåle eyet l' varyisté culturele est pus impôrtante k' e Walonreye. Il clatche eto k' el Walonreye est pus rural contråvmint a Brussele.[2] Di pus, les Brusselwès prefernut esse indepindant si li Beldjike aplôse.[3]

Sacwantès djins, come Michel De Maegd, pinsnut k' el dislaxhaedje walon est nén-polule. Èç politiki dit k' el dislaxhaedje walon n' est nén-possibe, pask' el Beldjike pout nén aplôser. I diboke : "On cour pout nén esse divizé e deus".[4] D' ôtes djins croeynut k' el Walonreye doet nén divni indepindante. Sorlon zelzôtes, i gn' a mwintès d' råjhons. L' insurté economike est l' prumire råjhon. Julez Gazon, ene economisse del ULg, deplore k' el Walonreye est pus pôve k' el Grece.[5] Li råjhon culturele resse li pus impôrtante po les Rataxhisses. På egzimpe, li France eyet l' Walonreye ont l' minme oficir lingaedje : li francès, pindant k' el neyerlandès est oficirmint djåzé e Flande.[6] Di pus, les Rataxhisses pretinde k' el Flande est måhaitî pol Walonreye eyet po Brussele. Mins nerén, soulmint 32% des Walons volnut rtouné e France.[7]

Les djins ki volnut l' dislaxhaedje walon, come Arnaud Pirotte eyet Yannick Bauthière sont lomés : walonisses. Ces deus omes rola sont les oteurs då live : Histoire de Wallonie ([WA] Istwere del Walonreye). Sorlon ces omes, li dislaxhaedje bedje esteut on cepe.[8] Asteme, k' on wallonisse n' est nén on walingant (eto lomé : walingantisse). Ene walingantisse, ç' est purade ene sakî k' est mimbe då Mouvmint walon ubén ene sakî ki disfind li Walonreye yet s' tuzance, sorlon on motî neyerlandès-flamind.[9]

Separatisse[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les mouvmints dislaxheus walons yet flaminds sont rwaitîs come des mouvmints separatisse, veyånmint ki tchaeconk vout fé èn estat di s' costé ubén, kécfêye, k' is volnut ene Beldjike confederalisse.[10]

Jules Destrée[candjî | candjî l’ côde wiki]

Lete[candjî | candjî l’ côde wiki]

E 1912, Jules Destrée aveut scrî ene lete, ki si lome "Sire, li Beldjike n' egzistêye nén!" ([FR] Sire, la Belgique n'existe pas !) å Rwè Albert I. Il aveut kimincî ès lete e djhant ki gn' a pont des Bedjes, mins szulmint des walons eyet des flaminds. I discrijheut li Beldjike come estant èn estat, mins come n' estant nén ene nåcion. I racontéve eto ki li Flande est pus djondant ås tuzances djermanikes eyet li Waloneye est pus djondant ås tuzances francès-cåzantes. Jules Destrée aveut bråmint comparé li Flande eyet li Waloneye, tolminme cwè avou 'l djeyografeye des deus redjons u avou des sociolodjikes diferinces, metans.[11]

Waibaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li Beldjike n' esteut nén co dins li Prumire guere daegnrece cwand Jules Destrée aveut scrî cisse lete. El seu oficir lingaedje esteut 'l francès a l' apôzite d' asteure. E 1916, Jules Destrée aveut ledjirmint agranci dijhant ki li Beldjike esteut uniye come ene nåcion pindant li Guere 14-18.[12]

Asteure[candjî | candjî l’ côde wiki]

E 2017, sacwants dislaxhiveus walons avént sopoirté les dislaxhiveus catalans, avou on metinge a Brussele.[13] Ces dislaxhiveus walons avént acertiné, come li Catalogne avou li Sipagne, ki les walons estént on pitit peupe del Beldjike ki sont dismepréjhî på les flaminds. On djournå sol waibe, La Revue Toudi[14], shonne esse d' acoird avou 'l dislaxhaedje del Walonreye. Po les politike pårtis, i fåt rloukî dzeu.

Mouvmints politikes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Clubs des walonisses[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li "Club des walonisses" ([FR] Club des Indépendantistes wallons) a stî askepyî e 1980 på deus omes : Jean Alexandre yet Charles-François Becquet.[15]

Rapoûlaedje walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li "Rapoûlaedje walon" ([FR] Rassemblement wallon) a stî ahivé padvant les eleccions d'1968. Ci pårti esteut impôrtant dins les anêyes 1970. Il a ossu aidî å "redjonålijhî" li Beldjike pindant el govienmint Tindemans. Mins nerén cwand Paul-Henri Gendebien (ki asteure est l' prezidint do Rapoûlaedje Waloneye-France) esteut divnou prezidint, i gn aveut yeu bråmint di dvizaedje dins ç' pårti, paski gn aveut bråmint diferins clintchas. Å cmince, ci pårti esteut purade socialisse.

Asteure li Rapoûlaedje walon, come li Rapoûlaedje Waloneye-France, est favoråbe å "ralaxhaedje" del Waloneye al France.[16] L' actouwel prezidint est Laurent Vandamme.

Referinces eyet sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. https://fr.wikipedia.org/wiki/Ind%C3%A9pendantisme_wallon
  2. https://www.levif.be/actualite/belgique/depassons-l-impasse-belge-la-wallonie-doit-s-assumer/article-opinion-1247835.html
  3. www.knack.be/nieuws/belgie/brussel-liever-onafhankelijk-als-belgie-barst/article-normal-90649.html
  4. https://www.rtl.be/info/magazine/c-est-pas-tous-les-jours-dimanche/pourquoi-la-scission-du-pays-est-elle-impossible-pour-michel-de-maegd-bruxelles-c-est-le-coeur-du-pays-on-ne-sait-pas-diviser-un-coeur-en-2-sinon--1189453.aspx
  5. https://www.7sur7.be/economie/une-wallonie-independante-serait-une-catastrophe~a14918df/?referrer=https://wa.wikipedia.org/
  6. http://www.rwf.be/?p=5005
  7. https://www.lefigaro.fr/international/2010/06/24/01003-20100624ARTFIG00627-un-tiers-des-wallon-prets-a-devenir-francais.php
  8. https://www.levif.be/actualite/belgique/une-wallonie-independante-est-viable/article-normal-15905.html
  9. https://web.archive.org/web/20210113022433/http://www.vlaamswoordenboek.be/definities/geschiedenis/29946
  10. http://www.vocabulairepolitique.be/separatisme/
  11. http://www.histoire-des-belges.be/au-fil-du-temps/epoque-contemporaine/lettre-au-roi-sur-la-separation-de-la-wallonie-et-de-la-flandre
  12. http://www.histoire-des-belges.be/au-fil-du-temps/epoque-contemporaine/lettre-au-roi-sur-la-separation-de-la-wallonie-et-de-la-flandre
  13. https://www.sudinfo.be/id25473/article/2017-12-07/des-independantistes-wallons-aux-cotes-des-catalans-video
  14. https://www.larevuetoudi.org/
  15. http://www.wallonie-en-ligne.net/Encyclopedie/Congres/Notices/Club-independantistes-W.htm
  16. http://www.rassemblementwallon.be/