Haycou

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Li haycou (djaponès 俳句), c' est ene sôre d' erîlé powinme ki provént do Djapon.

Mwaissès piceures[candjî | candjî l' côde wiki]

C' est on foirt court arimea, avou foû k' 17 pîs, dispårdous dins deus vers di 5 pîs et on vers di 7 pîs. Li ci d' 7 pîs est metou å mitan. Gn a nén dandjî d' rimaedje.

Les haycous sont foirt ledjirs come powinmes, aprume avou leu vers impwairs. On les pout lére al varade et les trover ene miete biesses (come les pinsêyes). Mins si on tuze ene gote pus lon, on voet k' gn a mo d' l' idêye padrî.

Grands scrijheus et corwaiteus d' haycous[candjî | candjî l' côde wiki]

Onk des grands scrijheus di haycous fourit Bashô Matsuo (e djaponès, Matsuo Bashō, 松尾芭蕉).

Li prumî grand corwaiteu des haycous e l' Urope fourit Basil Hall Chamberlain, e 1902.

Haycous e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

E walon, on-z a cmincî a scrire des haycous dins les anêyes 2000.

Li prumire ramexhnêye di haycous, c' est l' cene da Albert Maquet, eplaideye e 2006 sol tite «Cint haycous e walon d' Lidje» (ISSN 1782-4427).

E 2009, «Fåvetes» da Jean-Luc Fauconnier, c' est pår des haycous, mins li scrijheu si disfind d' çoula, tot loucant li "vraiy" haycou come loyî å djaponès.

Egzimpes di haycous e walon[candjî | candjî l' côde wiki]

I.

Nos loucans l' ôrlodje
Ki nos louke, leye, el loukî.
Po tertos, l' tins passe [1]

II.

A s' sovni d' nos moirts,
On piede et ra tot d' ene feye
Li gosse di viker. [2]

III.

Ti, macté Maket :
Li tiesse et l' pene pol walon
Et l' linwe pol francès. [3]

IV

Bén bouxhî l' haycou ?
Waitî d' bén pîter l' haycou ?
Cwè voloz, m' vî cou ? [4]

V

Li haycou dins l' aiye
El veyoz bén pus voltî
Ki l' haycou dins l' aiwe ? [5]

VI

Trintches di pemes setcheyes
Po des orayes di beguene
A sucî l’ ivier. [6]

VII

On piket po l’ gade
Ele berôle avå les tchamps
Elle a sketè s’ cwade.[7]

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Albert Maquet, Cint haycous e walon d' Lidje, SLLW, 2006, p. 19.
  2. Minme rahouca, p. 25
  3. L. Mahin Arimeas … rifelerijhîs, … disfelerijhîs; eplaidîs … nén co eplaidîs ramexhnêye d' arimeas nén eplaideye, 2007. (Li djhaedje s' adresse djustumint a Albert Maquet).
  4. Wêt-A-Ti-Kil-Tché-Ntagn', nén eplaidî ôte pårt
  5. minme sourdant
  6. Émile Hesbois, sol djåspinreye Fesbok, li 27 d' octôbe 2018.
  7. Item est i.