Durant Indicatif Erirece

Li Durant Indicatif Erirece (D.I.E.; on dit eto: imparfait), c' est on tins di l' Indicatif ki codjowe li viebe å passé, po djåzer d' ene accion ki deure lontins (årvier do Nén Durant Indicatif Erirece).

Cawetes di codjowaedje e rfondou walon

å singulî

Å singulî, les cawetes di codjowaedje do D.I.E. candjèt sorlon les trokes di viebes (c' est l' seul cas avou les pårticipes erireces).

• -éve, -éves, -éve po les viebes del prumire troke

dji tchantéve come on råskignoû, ti passéves, il aléve, ele dimandéve.

• -ive, ives, ive po les viebes del deujhinme et troejhinme trokes.

dji magnive, dji waitive bén a mi, dji tcheryive co å bwès avou on ptit begnon, ti tcheryives, i waitive, ele loukive.

• -eu, -eus, -eut: po les viebes del cwatrime et cénkinme trokes.

dji finixheu, dji prustixheu po dijh pwins, dji meteu e coleur, ti rodjixheus, ti bateus co å flayea, il esteut, ele tineut, ele ratindeut famile

å pluriyal

Å pluriyal, ele sont les minmes dins totes les trokes.

• ås djåzants : -ans

nos (dji) tchanténs, rwaiténs, spepyéns, finixhéns, esténs.

• ås atôtchîs : -îz

vos tchantîz, rwaitîz, nos spepyîz, dji finixhîz, nos codîz.

• ås rwaitants : -ént

il alént, ele riwaitént, i spepyéns, i finixhéns, il avént.

Dins les walons coinreces

cawetes coinreces singulires

Å singulî, les cawetes candjèt bråmint d’ on payis a l’ ôte.

Nameur : i tchanteûve (cawete -eûve)

Lidje : i tchantéve (cawete -éve)

Vervî : i tchanteût (cawete -eût)

Dinant, Cînè : i tchanteut (= i tchantët) (cawete -eut)

Metet, Sint-Houbert : i tchantèt (cawete -èt) (minme son k’ e francès d’ asteure cawete -ait)

Li Viye Såm : i tchantût (cawete -ût)

Libråmont, Vå-dlé-Rozire, Ôrdjô : i tchantét (cawete -ét)

Bietris, Bive, Libin, Djodogne : i tchantot (cawete -ot)

Fumwè, El Lovire : i tchantoût : (cawete -oût)

Ci n’ est nén pattavå ki l’ cawete candje sorlon l’ troke di viebe. On trouve çoula e Roman Payis (Djodogne, Perwé) (-ot + -éve), sins spepieuse rîle.

So l’ Årdene nonnrece (Bouyon, Bive, Libin) : todi -ot : i tchantot + i waitot + i r’nètchot + i finichot + i batot s’ feme

e picård

E picård di Beldjike : i cantwat (k’ egzistéve dinltins e francès : il estoy = il èstwat).

Gn a eto l' cawete -ot e picård.

Uzaedje

Il est sortot eployî po discrire ene sacwè, on fijhaedje divins l' passé.

Si pout i ossu discrire ene acostumance.

Divins des fråzes condicioneles

Normåldimint e walon, dvins les fråzes condicioneles, on-z eploye avou l' adjondrece si passé purade li condicioneu prezintrece ou l' suddjonctif erirece a Lidje.

Po çoula, il atome k' on l' eploye come e francès, mins bråmint des soces di waloneus nel ricmandèt nén.

Uzaedje e l' plaece do condicioneu erirece

• MAYANE. - Oho ! Si vs avîz intré on cwårt d' eure pus vite, vos l' trovîz cial. (Ele lyi mostere li fåtûle k' est toprès do calorifere.)