Aller au contenu

Iye Meurice (payis)

Èn årtike di Wikipedia.
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Meurice », loukîz cial.
Eplaeçmint dins l' Nonne di l' Oceyan Indyin et sol mape daegnrece
tchesse ås dodos pås maréns holandès (17inme sieke)
trén rimimbrant les tchmins d' fier diswalpés pås Inglès
Metingue disconte l' ôlpesse di 2020

Li Republike di l' Iye Meurice u Meurice[1], c' est on dislaxhî payis di l' Oceyan Indyin.

I comprind foiravant l' Iye Meurice leye-minme, avou sacwants des Iyes Mascarinne et l' Iye Rodrik (totès iyes metowes nén lon).

Mwaisse veye: Pôrt-Louwis (Port-Louis)

L' iye esteut dandjreus cnoxhowe des naivieus arabes, ki l' lomént Dina Arobi.

Diviè 1510, des naivieus portuguès el lomît «Ilha do Cisne» (Iye do cégne). Gn aveut nén ene åme ki dmoréve låvå. Li dit «cégne», c' est on gros oujhea, li «dodo» u «dôrlin».

Di ces anêyes la, les minmes Portuguès vizitît les Iyes Mascarinnes et les lomer insi do no do vice-rwè des Indes portuguesses, Pedro Mascarenhas.

L' Iye Rodrik fourit lomêye insi e 1528 d' après l' naivieu k' î avna l' prumî e 1528, Diogo Rodrigues.

L' Iye Morice doet s' no a Meurice di Nassau (Maurits van Nassau), li prince holandès k' evoya l' espedicion ki discovra l' iye (1598). Ci fourit adon ene colneye holandesse (1638–1710). Mins les Holandès flaxhît djus tos les ebenîs ki covrént l' iye. Et dzingnî pareymint les dodos.

A divnou colneye francesse (1715–1810), metowe eshonne avou l' Reyunion (lomêye «Bourbon»), avou l' minme govierneu. On djheut «les deus sours». Elle fourit-st adon rbatijheye «Iye di France». On rtént sovint l' no do govierneu François Mahé de Labourdonnais, èn ome ås grandès idêyes, k' administra l' iye di 1735 a 1746. Et basti Pôrt-Louwis.

Evayeye pås Inglès, ele divént leu colneye di 1810 a 1968. Les Inglès ni candjît nén les uzaedjes, et leyî l' francès come lingaedje corant, l' inglès divnant l' lingaedje oficir. C' est zels k' amoennît des ovrîs di l' Inde po replaecî les sclåves noers liberés e 1833 et ki n' vlént pus bouter dins les tchamps d' canasouke. Les Inglès vont diswalper l' iye, avou on rijhea di tchmins d' fier fén seré.

Les iyes divnît on dislaxhî payis li 12 di måss 1968, après on referandom la k' les Meuricyins divént tchoezi inte l' indepindance ey ene aloyance avou li Rweyåme Uni.[2]

E 2020, gn ava ene ôlpesse vinowe d' on batea lomé «MV Wakashio».

Plantisses di canasouke.

Hårdêye divintrinne

[candjî | candjî l’ côde wiki]
Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' Republike di l' Iye Meurice .
  1. Riwalnijhaedje sorlon l' viye cogne do ptit no, divnou no d' famile del Walonreye.
  2. Johanna Bianchi, Iles de l'océan Indien, Edicions Artis, Brussele, 1974, p. 51-56.