Moxhon d' toet

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Moxhon d' toet
måye
måye
Classifiaedje syintifike
Ringne: Animalia (biesses)
Ecoxhmint: Chordata (biesses al schene)
Classe: Aves
Ôre: Passeriformes
Famile: Passeridae
Djinre: Passer
No e sincieus latén
Passer domesticus

Li moxhon d' toet u pierot u soverdea (on dit eto monet u gros-betch)[1], c' est est on ptit oujhea magneus d' grinnes foirt kinoxhou dins toplin des payis, ki vike voltî dilé les måjhons.

No d' l' indje e sincieus latén : Passer domesticus.

Ricnoxhaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Discrijhaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Li moxhon d' toet est a pô près 10 a 15 cm long. Li longueur di ses aiyes est l' dobe. I peze ene trintinne di grames.

Les måyes ont-st on gris bounet avou do brun so les boirds. Il ont ene noere goidje. Li frumele est pus grise, sins ôte coleur, pår sol goidje

Xhuflaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

I xhufele voltî, on xhuflaedje fwait d' ene shûte di « tchîp tchîp ». On dit k' i « tchîptêye ».

Kidujhance[candjî | candjî l' côde wiki]

I s' bate voltî avou ses frés por lu awè l' meyeute pårt.

I candje di plaece tot zouplant a ptits côps.

Vicaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Nourixhince[candjî | candjî l' côde wiki]

Les moxhons d' toet si nourixhèt purade di grinnes, come après l' awousse.

Dilé les måjhons, i rcwerèt eto les restants d' nouriteure leyîs pa les djins (pwin).

I magnèt eto voltî les ptits insekes. mins ossu di totes sôres di viers, di halenes et di ptits cropantès biesses.

I magnèt insi des fruts, del djonne salåde, u del tournêye k' est co bén tinre, et des ôtes botons d' plante.

Mopliyaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

oûs

Li moxhon d' toet bastit s' ni e moes d' måss, purade dins l' trô d' on bastimint (trô d' mani, craeye d' on meur, gotire, evnd.), a pårti di strin, di ploumions et di ptits bokets di stofe.

I lyi pout ariver d' ocuper l' nid d' ene aronde, pa des côps e dislodjant cissee-ciale.

Li frumele pond di 3 a 8 oûs, covés pa les deus parints ene cwénzinne di djoûs å lon. 20 djoûs après leu disclôyaedje, les djonnes polèt sôrti do nid, çou ki dene l' ocåzion ås parints di nicher on deujhinme côp. On moxhon d' toet pout viker djusk' a ene dijhinne d' anêyes.

Veye sociåle[candjî | candjî l' côde wiki]

I vikèt e bindes et n' voyaedjèt nén.

I s' aprotchèt voltî des dmorances des djins.

Waerantixhaedje et distrujhaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Sorlon les payis et les contrêyes, li moxhon d' toet est soeye-t i waeranti, soeye-t i loukî come on måfjhant, a cåze di ses distrujhaedjes dins les culteures, aprume les dinrêyes d' awousse.

Vicansté[candjî | candjî l' côde wiki]

Les populåcions d' moxhons d' toet discrexhnut ene miete totavå l' Urope, a cåze

Dins l' lingaedje walon[candjî | candjî l' côde wiki]

Tite[candjî | candjî l' côde wiki]

Li no do moxhon d' toet a eto siervou po batijhî ene rivuwe e walon, «Li Soverdea».

Spotaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Les Moxhons d' toet, c' est eto li spotaedje des djins d' Djamblene (hamtea d' Viyé-so-Lesse).

Dins les belès-letes[candjî | candjî l' côde wiki]

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l' côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les soverdeas .
  1. Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notûle ALW 8 79.