Ripassé prezint

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Passé compôzé)
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Li rpassé prezint[1] u passé compôzé[2], c' est on tins d' codjowaedje do môde indicatif aplicåve a tos les viebes walons.

C' est l' pus corant des rpassés tins.

I s' fwait avou l' codjowaedje do viebe «awè» a l' indicatif prezintrece, shuvou do pårticipe erirece omrin singulî.[3]

Egzimpes[candjî | candjî l' côde wiki]

Dj' a ovré.
N' ass nén toumé flåwe do vey li sonk ?
Avoz stî malåde ?
Il a fwait bon.
Elle a morou di s' bele moirt.
Nos avans ddja sopé.
Ont i tcheryî les mannestés evoye ?
Ele s' ont gåyoté po-z aler danser.

Valixhance di rpassé prezint[candjî | candjî l' côde wiki]

I mostere ene accion k' est houte, et ki n' a nén duré lontins.

Uzaedje divins les accints walons e 20inme sieke[candjî | candjî l' côde wiki]

E Coûtchant walon, walon do Mitan et Basse Årdene, e 20inme sieke, c' esteut l' seu tins k' esteut siervou po ene accion passêye ki n' av nén duré.

Dj' a prins l' trén a Tchålerwè-Nonne.

Sol payis d' Lidje, et copurade el Hôte Årdene, il esteut concurincî, po cist uzaedje la, på NDIE.

Dji prinda l' trén a Lidje-Palås

Li passé compôzé ou rpassé prezint ou erî prezint, c' est on tins d' codjowaedje di l' indicatif ki mostere ene accion simpe, come li cene k' on mete e prezint d' l' indicatif, mins ki s' passe e passé.

I sont emantchîs tot prindant l' aidant viebe "awè" prezint d' l' indicatif, shuvou d' on pårticipe erirece.

Li rîle våt pos tos les viebes e walon, minme les viebes å prono et les viebes di candjmint

Viebes di mouvmint et d’ candjmint d’ estat eployîs avou "esse"[candjî | candjî l' côde wiki]

Li pårticipe erirece des viebes di mouvmint et d’ tchandjmint d’ estat si polèt padecô trover avou l' viebe "esse". Mins adon, i doevnut purade esse riwaitîs come addjectifs.

Il ont passé å notåre pol tchamp (êrî prezint)
Les growes sont ele dedja rpassêyes ? (viebe esse + addjectif atribut)

On voet bén çoula po les viebes "mori" et "aler"

Il a morou d' on magnant må e peumon.
Il est moirt dispu ene hapêye.
Dj' a stî a Libråmont.
Il est evoye a Brussele.

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l' côde wiki]

Pî-note[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Noûmot del Pitite croejhete Hendschel, 2001.
  2. Calcaedje do francès.
  3. e walon, li pårticipe erirece ni s' acoirdêye måy e djinre ey e nombe avou l' droet coplemint metou padvant, come d francès ey e-n itålyin.