Aller au contenu

Walon do Coûtchant

Èn årtike di Wikipedia.
(Redjiblé di Coûtchant walon)
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Payis d' Tchålerwè », loukîz cial.
Boket del tchanson «Lolote», ene des pus cnoxhowe des scrijhaedjes e walon do Coûtchant

Li walon do Coûtchant (pacô: walon d' après Tchålerwè), c' est l' accint walon djåzé dins l' Coûtchant del Province di Nameur (arondixhmint di Flipveye) et do Roman Payis (Nivele, Djinape), mins copurade sol Levant del Province do Hinnot (Tchålerwè).

C' est onk des cwate mwaisses accints do walon avou l' walon do Mitan, li walon do Payis d' Lidje, et l' ci del Basse Årdene.

Pårtixhaedje avou l' picård[candjî | candjî l’ côde wiki]

I n' est nén crånmint pårtixhåve do picård. Inte les deus, gn a les aschates walon picård. C' est on payis di passaedje, pitchote a midjote, inte li walon do mitan eyet l' picård. Droldimint, on rtrouve eto des piceures lidjwesses (metans codjowaedje do DIE pluriyal avou -ît : i metît, i tchantît)

Unifiaedje do walon do Coûtchant[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dji m' lome Meliye, k' a come mantchete «Prumî roman e rfondou carolo»

Gn a pont yeu d' saye (oficirmint) d' unifiaedje do walon do Coûtchant, mågré li pwès d' Tchålerwè å mitan di cist aroyaedje la. Mins pacô on on l' definit pa Tchålerwè.

Dins l' rilomêye gazete e walon «El Bourdon», les tecses sont todi revoyî a on walon etnike (di Montniye-Tiyoû, d' El Dochriye, di Tcheslet, evnd.

Dins «Dji m' lome Meliye», gn a yeu ene saye di scrire on rfondant walon d' après Tchålerwè, mins avou sacwants piceures do rfondou walon.

Li ratournaedje des «Les aviretes d' Alice e payis des marvoyes» a stî rmetou, come dit dins l' divant-z-ouve, e-n on rfondant carolo.

Po les cminceus do 21inme sieke, on lzî conseye di shuve les mwaissès intrêyes do Motî do Coûtchant walon.

Piceures[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dvanceyès voyales[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ene des mwaissès piceures do walon do Coûtchant, c' est les dvanceyès voyales, copurade dins les prezintoes : el tchivå, ès feme, èç djin ci. Eles ricandjnut les « -i » ki, yeusses, sont metous drî les cossounes : li tchivå, si feme, ci djin ci. Cisse tourneure la a stî rprinjhe e rfondou walon.

Spotchåve voyale[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li spotchåve voyale est « è », elle eto ele ricandje li « i », come dins « dji » : metans, « djè di ça... ».

Disfondowes des betchfessîs scrijhas[candjî | candjî l’ côde wiki]

  • betchfessî XH dizo cogne CH (pechon)
  • betchfessî JH dizo cogne J (prîjon, mins pacô dizo cogne francesse Z: méso)
  • betchfessî SCH sovint dizo cogne SK : diskinde (dischinde), escouvter (schovter), scou (schô), il a scô ses dints (schô 2).
  • betchfessî å dizo cogne "au" (aube) u â (il âra).
  • betchfessî ô dizo cogne "ô", nén naziålijhî, omofone di "au" : ôte, trô (sovint scrîts aute, trau)
  • betchfessî OE dizo cogne "" : twèt, dwèt u "" (droût, arayoû)