Spå

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Disambig.svg Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Spå et spa », loukîz cial.

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "Spå", alez s' vey sol Wiccionaire

Essegne di Spå

Spå (/spɔː/) Loudspeaker.svg aschoûtez lu[1] (la-minme Spâ /spaː/ fr: Spa), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, divnou intité sins rebaner des ôtes viyaedjes, el province di Lidje.

Eplaeçmint del comene el province


Cinte di Spå

L' etimolodjeye do no vénreut do latén spatium (sipace, clairisse, vude sitindêye dins on bwès). Vîs scrijhas: Spaas (1274), Spasse (1215), Spaz, Spausse (1315).

Nos d' plaeces di Spå[candjî | candjî l’ côde wiki]

Barissåt (Barisârt); Crepe (rl a: Vea, Boû); Al Djeronstere; Mårtea (Mârtê); Nivzé; Li Pré Fayhé; Al Såvnire; e Watrô; Winan-Plantche.

Istwere[candjî | candjî l’ côde wiki]

Å cmincî, Spå n' esteut k' on hamtea ki dispindeut do Sårt (Li Sårt-dlé-Spå). I n' a divnou parotche k' e 1573.

Eglijhe di Spå

L' istwere di Spå kimince e 14inme sieke, cwand on mwaisse di foidjes, Colin L' Leu, atchete on bwès dilé l' "Poujhon", ene plaece k' on-z î poujhive ene aiwe k' esteut boune pol santêye, et fé ene åbiedje (1326); c' est la k' a crexhou on novea hamtea, li Noû-Spå, li prumî viyaedje divnant "li Vî Spå".

El deujhinme mitan do 16inme sieke, gn a ene fouke po-z aler prinde les aiwes. Gn a eto yeu bråmint des protestants k' ont-st abagués, tchessîs evoye di France, et la tot près des payis almands. Li Prince-eveke di Lidje les leya la, sins rén dire (normåldimint, les sudjets divént esse del minme rilidjon k' el prince). A cåze di cisse grande acceptance rilidjeuse la, Spå va divni, pitchote a midjote, li raploû-tot des rwès et des impreurs (li tsar Pire li Grand e 1717) di tote l' Urope. Li mot "spa" divént minme on cmon no en inglès, po dire "plaece wice k' on prind les aiwes".

E 1750, on bastixha les prumirès såles di djeus, çou k' assaetcha co dipus d' djins. L' afwaire des djeus di Spå (1786) va esse li cåze del Revolucion lidjwesse, et do baxhaedje di Spå. Ça va rprinde dizo l' redjime olandès, et tot l' 19inme sieke, avou des lodjeus del hôte volêye come li mame da Guillaume Apollinaire (e 1898), li royinne Mareye-Hinriete di Beldjike (k' î mourt e 1912), l' impreur Wiyåme II (k' î dmane tote li guere di 1914-1918).

Industreyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Casino di Spå
  • Oujhene di spås (aiwe et limonådes), tourisse.
  • Nén lon do circût d' F1 di Francortchamp

Dins l' tins on fjheut des boesse e bwès di Spå; boesse di bwès avou des desséns dsu, vindowes come sovnis ås cis k' alént prinde les aiwes, foirt al môde ås 17inme et 18inme siekes.

Tuzance walone[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li Djonne tchambe economike, sitombieye pa Jean-Claude Somja, a fwait mete des plakes di rowes e walon e 1998. Les francofoleyes, on raploû tos ls ans å moes d' djulete di tchanteus e francès, a priyî mo sovint des tchanteus e walon, inte di zels, William Dunker eyet Composs Binde.

Accint do pårler walon do 20inme sieke:[candjî | candjî l’ côde wiki]

Pol betchfessî "å", Spå esteut a l' aschate inte li prononçaedje "â" eyet l' prononçaedje "au".

Difoûtrinnès hårdêyes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou Spå .

Ôtes comenes del province[candjî l’ côde wiki]


Essegne del province
 
Province di Lidje
Drapea del province

Arondixhmint d' Hu: Ama | Antene | Beurdene | Clavir | Ferire | Hamwer | Héron | Hu | Indji | Mårcin | Modåve | Nandrin | Oufet | Tinlot | Verlinne | Viyé-l'-Boulet | Wônse

Arondixhmint d' Lidje: | Aiwêye | Anse | Awan | Bassindje | Binne-Heuzea | Blegneye | Comblin-å-Pont | Dålem | Djouprele | Esneu | Flémåle | Fléron | Gråce-Hologne | Hesta | Lidje | Li Noûpré | Oûpêye | Serè | Sint-Nicolêye | Soûmagne | Sprimont | Tchôfontinne | Li Trô | Vizé

Arondixhmint d' Vervî: | Ååbel | Ambleve (Amel) | Bailou | Bolindje (Büllingen) | Burg-Reuland | Bûtgenbach (Bûtba) | Dizon | Djalhé | Eupen (Neyåw) | Heve | Kelmis (Li Calmene) | Lierneu | Limbôr | Lontzen (Lonzene) | Måmdey | Ône | Pepinster | Raeren | Sankt Vith (Sint-Vi) | So-on-Mont-d'-Plomb | Spå | Ståvleu | Stoumont | Teu | Timister-Clairmont | Troes-Ponts | Vervî | Waime | Welkenrote

Arondixhmint d' Wareme: | Bierlô | Braive | Crusnêye | Djer | Doncél | Faime | Fexhe-å-Hôt-Clokî | Haneu | Lîssin | Oreye | Remicoû | Sint-Djôr-so-Mouze | Wareme | Wazedje

Beldjike | Walonreye | Provinces
  1. ene miete naziålijhî, respondant å scrijha Span di E165 p. 170.