Aller au contenu

Vå des Ayites Bougmesse

Èn årtike di Wikipedia.
Pol discramiaedje des årtikes avou l' mot « Ayites Bougmesse », loukîz cial.
veyou del passåjhe des Ayites Imi
Måjhon a môde di casba, rifwaite avou ene tcherpinte di beton, so l' eplaeçmint del viye casba d' Ichogen, e fén mitan del vå)
gurnî Sidi Moussa, veyou d' Imelrinse
Pont so l' ouwed Iskettafen et prumirès måjhons d' Ikhef n Irhir
vå aviè Ikhef n Irhir

Li vå des Ayites Bougmesse, c' est ene valêye touristike metowe e mîtrin Grand Atlasse (Marok) ocupêye pa les djins do minme no (e cmon amazir marokin ⴰⵢⵜ ⴱⵓ ⴳⵎⵎⴰⵣ, ayt bo gemmæz aschoûtez lu).

Li mwaisse viyaedje, c' est Tabane. C' est don l' cinte del comene des Ayites Bougmesse. Mins c' est ossu l' cayida po cisse comene la, et pol comene vijhene des Ayites Bou Oulli.

C' est la ossu k' gn a l' brigåde di djindåmreye po les deus comenes.

Ele rileve del province d' Azilal.

Metou so l' aiwe do minme no, ki rçût l' aiwe d' Ayite Imi å mitan del vå. Pu cori eviè Agouti. Adon dischinde li falijhe tot ahivant les goidjes di Jrou (sol comene d' Ayites Bou Woulli.

Å mitan del vå, gn a ene croejhlåde di troes voyes:

Sol voye di l' aiwe di Rbate

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sol voye des Ayites Mhemmed et des Ayites Bou woulli

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sol voye do Mont Azourki

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Hôteur ådzeu del mer

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li viyaedje li pus bas, c' est Agouti.

Li pus hôt, c' est Zawiyal Elmazi a 2150 metes.[1]

Tabane, å mitan, est 1879 metes hôt.

Agricoûteure et aclevaedje

[candjî | candjî l’ côde wiki]
berbis tirehaline

L' aclevaedje des gades et des bedots ki paxhèt dins l' montinne. Ces-ci sont lomés Tirehaline (berbis voyaedjeuses). Tchaeke viyaedje a ene pårteye del montinne po wårder ses tropeas, et tchaeke famile ene pårteye des åbes k' i sbouxhèt po nouri l' tropea les termenes di setcheur.

Gn a eto ene vatche u deus a tchaeke manaedje. Dispu les anêyes 2010, c' rest totès croejheyes frizones (cabolêyes-noeres). Elle ont replaecî les Brunes di l' Atlasse.

Tchaeke måjhon a èn ågne u on moulet, ostant po les tcherwaedjes ki pol poirtaedje di totès sôres.

Les culteures: oidje u frumint (ki l' awousse si fwait e moes d' awousse); pu adon, ene deujhinme coûteure (canadas u poes d' trouk).

Li plantisse di pemîs a cmincî diviè 1995, et ocupe ene grosse mitan des tchamps. Gn a eto des pixhîs, des biyokîs des tchersîs (dispu 2015) et des djaeyîs (dispu todi).

Djîsse lomé «Måjhon del lune»

Les djîsses e viyaedje ont cmincî e 1988. Les djins do payis ont stî scolés å totes les coirnêyes di l' industreye touristike.

Ene sicole di guides del nateure (pol hôte montinne) a stî basteye e 1982. Les prumîs scolîs rexhît e 1985. Elle a stî clôse e 2017 (elle a bagué a Warzazate).

Li tourisse a crexhou, pu discrexhe avou les disduts eternåcionås (guere del gofe, terorisse). Portant, e 2018, on contéve co 52 djîsses (7 a Agouti, 5 a Talsennante, 2 a Timite, 3 a Aguerde n ouzrou, 1 a Ichouguene, 5 a Imelrhasse, 5 a Iscattafel, 7 a Ighf n Ighir, 2 a Ifrane, 4 a Zawiyate Walemzi, 2 a Tabane, 6 a Ayites Imi, 1 a Ibaqelliwen, 2 a Ribate).[2]

On î djåze li techelheyt, mins dedja ene miete maxhî avou l' tamazir do Mîtrin Atlasse. Voci èn egzimpe (fåve del Bijhe et do Solea)

Li scrijhaedje di ç' langue la n' est nén cnoxhou des djins. Mins, l' anêye 2022, on a metou des plakes dins tos les viyaedjes avou l' no e tifinar.

Karin Huet & Titouan Lamazou; Onze lunes au Maroc, Gallimard, 2012, ISBN 978-9954-03764-5.

Commons
Commons
I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou l' vå des Ayites Bougmesse .
  1. Mape do live Huet, come ådzeu.
  2. Racsegnes da Ali El Ouakoumi, guide di mestî dispu tot djonne, a Uzeu:Lucyin, li 21 di djanvî 2018.