Aller au contenu

Aplacaedje tîxhon

Èn årtike di Wikipedia.
deus plakes di rowe (a Tchonveye) avou des nos d' aplacaedje tîxhon (Gurhåmont eyet Burtimpré)

L' aplacaedje tîxhon, e linwince do walon, c' est ene sôre d' aplacaedje di (å pus sovint) deus nos, la kel disterminant est metou po cmincî, eyet l' disterminé padrî, en on seu mot, u avou ene loyeure.

Vîs egzimpes d' aplacaedje tîxhon dins des cmons nos

[candjî | candjî l’ côde wiki]

aplacaedje di deus nos

[candjî | candjî l’ côde wiki]
tchåfor

Mots eployîs coramint ouy

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Nos di des fleurs et des biesses

[candjî | candjî l’ côde wiki]

aplacaedje addjectif + no

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Aplacaedje no + viebe

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Aplacaedje adviebe + viebe

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Aplacaedje adviebe + addjectif

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Aplacaedje tîxhon dins des nos d' plaeces

[candjî | candjî l’ côde wiki]
Molhan
tchessåvoye
parfond + ri
setch + ri

Aplacaedje di deus nos

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Ene cåkêye di nos d' veyes, viyaedjes, hamteas et des ôtès plaeces sont fwaites a pårti di aplacaedje tîxhon di deus nos, li disterminé li no d' ene plaece (pré, tchamp, fa, pont) eyet l' disterminant, li no d' ene djin. Vocial sacwants egzimpes lijhîs a pårti do disterminé.

Aplacaedje addjectif + no

[candjî | candjî l’ côde wiki]

On n' les scrireut pus avou des loyeures, ca c' est li plaece normåle di l' addjectif e walon.

Les rapoirts inte li disterminant eyet l' disterminé.

[candjî | candjî l’ côde wiki]
  • Å pus sovint, l' aplacaedje tîxhon replaece :
    • li dvancete d' apårtinance « da » : Hinripont = pont da Hinri.
    • li dvancete « di » : tchecawe = cawe di tchet; Tchivådos = dos di tchvå.
  • Mins i pout eto replaecî
    • li dvancete « po » : scribanc = banc po scrire.
    • li dvancete « e » : panea-cou = cou e panea.
    • li dvancete « avou » gorea-moxhon = moxhon avou on gorea.

Candjmints di scrijhaedje loyîs a l' aplacaedje tîxhon

[candjî | candjî l’ côde wiki]
  • Les longuès voyales då coron des ptits nos polèt divni coûtes: Rodjî => Rodjimont, Ådjî => Nådjimont
  • Les halcrossès cossounes ni si scrijhèt pus. Robiet => Robieveye, Biernåd => Biernåfa.
  • Les ptits nos avou -iet (e francès -ert) polnut piede u rtrover leu R: Sibièt / Sibert: Sbertchamp; Sbêmont. Djerbêfwè.
  • Les halcrosse E ni si scrijhèt pus: pires-tchamp (tchamps ås pires) => Pirtchamp.
  • On pout dveur ridobler li S: Nobrissåt, Gossåt.
  • Li H di "hé" pout tchaire:
  • I gn è pout aveur etroclaedje:
    • d' ene loyeure: en Ådjimont => Nådjimont.
    • d' ene divancete: so Hodimont => Sodimont.

Voyale di loyaedje

[candjî | candjî l’ côde wiki]

L' aplacaedje tîxhon si fwait avou ene ristitcheye voyale, si l' prumî mot a ene cossoune å coron:

Ci voyale di loyaedje la est pus tipicmint «i», k' est li spotchåve voyale li pus lådje oyowe.

Dins les payis la ki l' sipotchåve voyale est «u», c' est leye ki sieve po l' eterloyance.

  • Tchårl- (Tchåle + pont => Tchårlupont

Come on l' voet dins les egzimpes, gn a sovint l' rispitaedje d' ene dobe cossoune å coron do bodje, cial, c' est «R».

Ci piceure la est voltî eployeye dins les noûmots.

Istwere et vicansté di l' aplacaedje tîxhon

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dierins nos d' plaece fwaits avou aplacaedje tîxhon

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Tote li moyinådje, les nos d' plaeces estént adjinçnés inla. Les dierins k' ont shuvou cisse rîle la:

L' aplacaedje tîxhon dins les noûmots

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Les rfondeus - et eto des ôtes waloneus - ont sayî di raskepyî sacwants noûmots so l' tcherpinte di l' aplacaedje tîxhon. C' est todi des aplacaedjes wice kel disterminant est on mot d' ene seule sillabe.

Dins les ôtes lingaedjes

[candjî | candjî l’ côde wiki]

Come di djusse, c' est l' mwaisse piceure po l' aplacaedje dins les lingaedjes tîxhons.

E l' inglès, gn a å pus sovint k' deus mots ki s' polnut insi aloyî. Pacô, on les pout srire di troes manires, e-n on mot, e deus mots ou avou ene loyeure.

slag heap / slag-heap / slag heap (teri)

E francès, end a eto sacwants, come «vermoulu», «mainlevée».

Hårdêye difoûtrinne

[candjî | candjî l’ côde wiki]

(sol Wiccionaire)