Golzå

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Wiktionary-logo.svg

Po des linwincieusès racsegnes sol mot "golzå", alez s' vey sol Wiccionaire

Tchamp golzå Espagne.jpg
el Hesbaye
e Condroz coûtchantrece

Li golzå, c' est ene ahivêye plante del famile des croejhrecires, ki rshonne a do snè, e pus grand, et k' on plante po ses grinnes k' on pout stoide et fé d' l' ôle.

No d' l' indje e sincieus latén : Brassica napus

Istwere[candjî | candjî l' côde wiki]

On ndè ahivéve dedja e 17inme sieke, poy ki l' mot est dins l' Motî Villers (1783). On ndè fjheut d' l' ôle po les crassets et les kénkets.[1] Ey eto po nouri les colons[2] et les moxhons xhufleus (pénsons), tot l' fijhant boure.[3]

El Walonreye, li coûtivaedje do golzå a stî oblidjî pås Almands tins des deus gueres do 20inme sieke, po fé d' l' ôle.

Del guere, tos les cinsîs estént oblidjîs d' è semer ostant (ene metowe sitindêye). On dveut livrer les sminces ås Almands. On les meteut å ravitaymint po-z awè d' l' ôle.[4]

Mins il est dné come «ahivaedje disparexhou» a Snefe pa Robert Dascotte (1973).

Li cultivaedje do golzå a divnou foirt al môde dispu les anêyes 1980, copurade po produre li tortea, et aveur des proteyenes po nouri les biesses.

A dater des anêyes 2000, on-z a eto eployî l' ôle di golzå po mete dins les moteurs.

Sôres di golzå[candjî | candjî l' côde wiki]

Gn a on djaene golzå d' ivier, et on blanc golzå d' måss.[5]

Li golzå d' ivier si seme dedja après l' campagne (moes d' djulete u d' awousse); li golzå d' måss si seme tins des mårsaedjes, mins i rind moens ki l' ôte.[6]

Coûtivaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

On seme li golzå al machene, å bontins, so des royes a 40 cm, dj' ô bén: totsu lådjes ki pa les petråles. El fåt passer al hawlete (binete). Come ça tént eshonne, on l' siyive, dinltins. Adon-pwis, on l' a fåtchî al raezete.

On fjheut des dijheas.

Cwand il esteut djaene, il esteut bon a bate. On l' bateut å flayea u å mayet. so ene grande toele, po n' nén piede les sminces, ki sont foirt pitites. On fjheut çoula so tchamp u al batire. Les cmeres apoirtént les djåbes dissu l' båtche, ene al feye. On sorlevéve les strins djus al fotche et on aléve fote li feu ddins.

Tins del guere, gn aveut des cis ki vnént dôpiner les djåbes sol tchamp del nute, et haper les grinnes.

Li golzå, ça sminceye; dijh ans après, n aveut co des rdjeteures dins les teres.[7]

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. C60 a «golzau».
  2. Fråze di O3
  3. Fråze di O90
  4. C56 p. 280
  5. fråzes C106.
  6. (fr) C60.
  7. ratourné di C56 pp. 280-281 la k' c' est espliké mitan e francès.