Gripe å cronivirûsse 2019

Èn årtike di Wikipedia.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
imådje do virûsse å microscope éndjolike

Li Gripe å cronivirûsse 2019 lomêye eto li gripe chinwesse 2020[1], c’ est ene gripe[2] cåzêye pa on cronivirûsse (spoté cron virûsse) ki shonne provni del Chine (rilomé Cronvid-19), la k' a-st ataké e 2019, et ki s’ a stramé totavå l’ Daegne (minêye daegnrece) e 2020.

Senes del maladeye[candjî | candjî l' côde wiki]

Discrijhaedje des sintomes[candjî | candjî l' côde wiki]

Li covaedje deure di onk a 15 djoûs, moyinmint 5 a 6 djoûs.

C’ est ene gripe come ene ôte, avou del five ey on matchurea ki dischind dins les brontches (adon, gn a do tossa).

Come dins les ôtes gripes, gn a sacwants malådes ki fwaiynut on froed d' pwetrene (peumoneye), et laddins, des cis k’ endè morèt.

Porcintaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Gn a eto ene endalaedje do sawoura. L' amagnî est dins l' boke mins ni gostêye pus rén.

Minêyolodjeye[candjî | candjî l' côde wiki]

morance pa trintche d' ådje

Li passaedje d’ ene djin a l’ ôte si fwait pa les gotletes di stiernixhaedje u d’ tossaedje. Les coveus del maladeye plèt rascråwer les ôtes.

Gn a eto des djins ki n’ sont nén malådes, mins k’ edjîstrèt l’ microbe.

Li touwance del maladeye (porcintaedje di malådes ki morèt) est di 1 a 3 åcint.

Les trintches d’ ådje les pus acsûtes, c’ est les viyès djins. Insi dins les prumîs meye moirts del Beldjike, gn aveut 40 åcint d' djins di dpus d' 80 ans, et 93 cint di cenes di pus di 60 ans.[4]

Espaitchance[candjî | candjî l' côde wiki]

Kidujhance di tos le djoûs po s' houwer do rascråwant adjint[candjî | candjî l' côde wiki]

Èl lisse dizeu a stî riscrîte dins ene "estori" d' ene walon-cåzante pådje so ene rantoele di soçnaedje : [5]

  • Si laver les mwins a tinzayeure.
  • Tossî u sprognî e s' keute u bén dvins on noret d' taxhe.
  • Eployî on noret d' taxhe di papî et l' taper evoye après on côp.
  • Si dire bondjoû sins s' serer l' mwin et n' si nén rabressî.

Cwand l' rascråwe divént evayixhante, les estat metnut e-n erote ene sitrindante politike d' erî-plaeçaedje sociå. Les djins dvèt dmorer reclôs e leu måjhone, et n' rexhe ki po les comissions k' on n' s' è sait passer. I n' si polèt pus rashonner. Les cis k' el savèt fé divèt-st ovrer pa tele-ovraedje.

Eploctaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Come li maladeye a-st aparexhou å cminçmint d' 2020, li vaccin, teyoricmint assez simpe a fabriker, ni serè presse po tertos k' al fén d' l' anêye 2020.

Médiaedje[candjî | candjî l' côde wiki]

Come c' est on virûsse a SRN (seur ribonawearin), gn a nou traitmint k' el pout touwer. On médeye tchaeke sene sintomatolodjicmint.

Li peumoneye est foirt awiyante, a cåze d' èn efouwaedje timpestiveus. Les cis k' ont ci sintome la divèt rçure di l' occidjinne e-n èn ospitå.

Sourdant et pî-notes[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. lomaedje pa on walon-cåzant, li 7 di måss 2020.
  2. mot ritnou, paski les simptomes sont les minmes ki les cis des ôtes gripes ås djins ås micsovirûsses
  3. (en) Rapoirt del Mission ODS pol cronivirûsse el Chine (29 di fevrî 2019).
  4. Chifes oficirs do 2 d' avri 2020.
  5. https://www.instagram.com/motsewalon/