Jean Guillaume

Èn årtike di Wikipedia.
Potchî a: naiviaedje, cweri

Wiktionary-logo.svg

Li Wiccionaire si rsieve di sacwants fråzes da "Jean Guillaume" po-z enimådjî des mots k' i gn a.

Coviete do scrinea avou les troes plakes lazer des arimeas da Jean Guillaume

Jean Guillaume, c' esteut on scrijheu et rcwereu sol walon.

Il aveut skepyî e 1918 a Fosse. Il a morou e 2001. On l' lome å pus sovint: "li pere Guillaume".

Dins l' civil, il esteut djezwite, et professeur d' univiersité, a Lovén, pu a Nameur.

Vicåreye et ouves[candjî | candjî l' côde wiki]

Come sicrijheu, a-st eplaidî: des ramexhnêyes di rimeas: «Disk' å solea» (1947), "Gregnes d' awousse" (1949), «Årzeye» (1951). Ces bokets la eyet des noveas fourît rashonnés divins «Œuvres Poétique Wallonnes» (1989). On dierin rascodaedje, «Padrî les hourêyes» a stî rpubliyî après s' moirt (2001 & 2012), et tos ses scrijhaedjes, k' i lét lu-minme, ont stî metous so troes plakes lazer (2003).

Li Djan Guillaume a pår candjî l' livea estetike del powezeye walone, tot bastixhant ses powinmes so des imådjes, nén so des accions, avou on stîle foirt ramassé: nén on mot d' trop. Å cmince, ci fourit ene pitite revolucion, et cwand il a prezinté ses prumîs bokets azès Relîs Namurwès, i s' a fwait rwaitî d' cresse.

Coviete di "Disk' å solea"

Mins bénrade, ene trope di pus djonnes fijheus d' rimeas d' après Nameur (Georges Smal, Victor Georges, Emile Gilliard, Lucien Somme) si vont fé ecoraedjî et rcoridjî på Djan Guillaume.

Les sudjets da J. Guillaume, c' est l' vicaedje en on viyaedje té k' i l' a cnoxhou cwand il aveut moens ki 12 ans. Por lu, li walon esteut aloyî a ç' civilizåcion la. Si n' a-t i måy divizé, dins ses scrijhaedjes e walon, di bokets di s' veye come grande djin, a Lovén, Nameur u a l' etrindjir (Itåleye).

Come ricwereu sol walon, Djan Guillaume a studyî et-z eplaidî les ouves da Michel Renard, Georges Willame eyet Franz Dewandelaer, troes scrijheus d' après Nivele.

Foû do walon, esteut eto on fén corwaiteu di des powezeyes e francès, inte di zeles, les cenes da Nerval eyet Van Lerberghe.

Lives da sinne[candjî | candjî l' côde wiki]

Sacwants powinmes do pere Guillaume[candjî | candjî l' côde wiki]

Les grands tchårs[candjî | candjî l' côde wiki]

Les grands tchårs ont rpassé
Epoirtant l' esté.
I gn a pus k' des steules
Mierseules come des aveules
Mafes et berôdîs
Sont plins a brotchî.
Et l' clotchî soune a moirt
Todi pus foirt.

R.I.P.[candjî | candjî l' côde wiki]

tot seu dins l' oto di s' pa, k' i fjheut ene froedeure di tchén, Djan, 10 ans, voet passer on mo ptit etermint, dins on ptit hamtea, å mitan des tchamps

L' etermint
Passe påjhirmint
Åd triviè del campagne
Po ndaler
D' on pas hodé
Rpiker l' vî cousse el daegn.
Waire di djins;
Sacwants vijhéns
Po roter padrî l' coir.
Et po rdire
A ds ôtes k' ayir:
"Ça fwait k' Batisse est moirt".

Corwaitaedje di si powezeye[candjî | candjî l' côde wiki]

Li powezeye da Jean Guillaume est dandjreus li cene k' est li dpus addé les ptitès djins, tot s' siervant li dpus d' leu cauzaedje.[1]

Les tinmes sont les cis do monde des viyaedjes, aprume d' ene cinse.

Mins pacô, li scrijheu rishonne a on terorisse, distrujheu pol seu plaijhi d' distrure…

Dj' end a m' sô
D' esse tofer al laxhe come on boû !
Dji vou coscheure, dji vou comoure !
Dji vou broûler les moyes di four.
Pol plaijhi
D' vey evi,
Fé tot sclater,
Fé tot sketer.

foircixheu d' comere

Froxhî les fruts a tinrijhon
Råyî les florijhons

…et al fén, camicåze.

Mins s' on vout, k' on m' mostere li pougn,
K' on m' margougne
Et k' on m' sikete
Disk' al betchete.[2]

Si avuzion del nateure do walon[candjî | candjî l' côde wiki]

Li Pere Guillaume a todi dit qui l' walon esteut moirt avou ses djins.[3]

Dins l' responda a Pierrot Dufaux (plake 1 des eredjistrumints d' ses ouves), i ricnoxhe k' i n' såreut cåzer walon divant les djins k' i n' kinoxhe nén (pår el radio). Dins s' tiesse, li walon est assoçné a on monde k' a disparexhou. C' est dansdreus ciste idêye la k' i mostere, dins «Padrî les hourêyes» divins ces vers ci (p. 20) :

Evoye tos les nos : Zande, Felisse;
Gn a pus d' "ké novele" ou d' "kediss"
Kî vloz k' on atôtche e tournant ?
Pus ene djin po lyi dire "moman".

Hårdêye difoûtrinne[candjî | candjî l' côde wiki]

Ene pådje sol pere Guillaume (so l' Aberteke)

Sourdants[candjî | candjî l' côde wiki]

  1. Bernard Louis sol pådje Facebook "Payis condruze et walon", 15 di djanvî 2013
  2. Disk' å solea, p. 81-82.
  3. Bernard Louis come cial ådzeu