Émile Gilliard

Èn årtike di Wikipedia.
Émile Gilliard
Skepiaedje12 d' avri 1928, Nameur
Moirt23 di måss 2023, Lidje
NåcionålitéBedje
Activitésscrijheu, ratourneu

Émile Gilliard (e walon, on prononçreut purade Mile Jiyârd u Mimile Djiyård), c' esteut on scrijheu et on rcwereu sol walon k' a skepyî a Malône li 12 d' avri 1928. Il a morou a Lidje li 23 d' måss 2023[1].

C' est onk des scrijheus k' a l' pus scrît e walon.

Il est rprins dins l' grosse antolodjeye da Piron, antolodjeye Fleurs diyalectåles et dins l' Antolodjeye Scrire.

Di s' mestî, il a stî mwintès anêyes bibiotekî a Mont. Al pinsion, i s' a rtiré a Lidje.

Ouve e walon[candjî | candjî l’ côde wiki]

Come sicrijheu[candjî | candjî l’ côde wiki]

diviè 1970
A ene shijhe do Coirneu, a Hu, e 2002
e 2003
e 2009

I cmince foirt matén a-z eplaidî des ramexhnêyes di powinmes, inte di zeles: «Chimagrawes» (1955), «Påters po tote ene sôre di djins» (1959), «Veas d' måss» (1961), «Roukes di tere» (1966), «Li dierinne såjhon» (1976), «Silicose valley» (1989) et «Vicaedje» (1992).

Ci n' est k' so l' tård k' i s' asprouve al prôze, dins ene airance classike so l' vicaedje dins les ptits viyaedjes walons «Rodjimont, paskeyes di todi» (1992).

Todi avou des ptits romans, dins «On vî fizik eruni» (1997), i passe foû payis (e Tchekeye) u dins on monde des grandès veyes sins no. Po dire li veur, Mile Gilliard aveut ddja fwait ene saye di rmete e walon ene sipoûle ki s' passe foû d' Walonreye (dins l' Nonne di France), cwand i scrijha «So les tienes», on ratournaedje di «Collines» da Jean Giono.

Sifwaitmint dins «Del Ruwane å Bwès Djilèt» (2000), «Des djins a pårt» (2001) eyet «Les djoûs racourtixhnut» (2002).

E 2013, il eplaide on long arimé so l' aviyixhmint dins l' pitite coleccion del SLLW, «Wayimaedje».

E 2017, i rvént al prôze avou ene novele istorike, «Diviè l' an cwarante».

L' an 2021 veya replaidî ses arimés A schipe. Sacwants did zels fourît co redités a grand tiraedje e 2022 dizo l' tite «So les spales do novea djoû».

E 2022, i va rexhe si dierin live, avou tos tecses, del prôze-powezeye, so s' feme ki vént d' mori. Li tite, c' est li spot s' feme, estant djonne feye, «Zouprale».

Come ricwereu et diccionairî[candjî | candjî l’ côde wiki]

Come ricwereu, Emile Gilliard a vudî, en on live sol codjowaedje di 5000 viebes e walon do Mitan: «Conjugaison et lexique de 5000 verbes wallons» (2000).

Mins li tchîf d' ouve di ses rcwerances, ci fourit li gros spès motî walon-francès ki vuda e 2008 (rahouca dins l' djivêye des motîs do walon: C106).

I serè shuvou pa ene rawete e 2012 (rahouca C107).

Riscompinses[candjî | candjî l’ côde wiki]

Il a rascodou troes côps li Pris del Federåcion Walonreye-Brussele : e 1996 po si ramexhnêye di noveles «On vî fizik eruni», e 2005 po si ramexhnêye d' arimés «Bokets pol dierinne shijhe» ey e 2008 po s' motî walon-francès.

Corwaitaedje des scrîts da Emile Gilliard[candjî | candjî l’ côde wiki]

Li lingaedje da Émile Gilliard est foirt ritche et, sapinse Tiri Dumont, i screye e lidjwès avou l' accint d' Moustî, inte Nameur e Tchålerwè.

Émile Gilliard est on scrijheu ttossu bén di prôze ki di powezeye, k' a stî primé sacwants côps. Dispu lontins Relî Namurwès eyet mimbe del Societé d' Lidje (S.L.L.W.), k' il î a stî prezidint eviè 1996.

Li ratournaedje di Collines da Giono replaideye ricoridjeye e 2004, fourit ene di ses prumirès mwaissès ouves. C' esteut l' prumî côp k' on veyeut on tchîf-d'-ouve des belès letes eternåcionåles rimetou e walon. Copurade rilevåve, dabôrd ki li sinne si passe dins ene airance ki n' est nén li cene d' on ptit viyaedje del Walonreye (c' est l' campagne do Nonne del France).

Mins, après çoula, i n' a pus waire cwité les boirds del Basse Sambe, ey edvinté li forveyou viyaedje di Rodjimont po-z î plaecî toplin d' ses romans et noveles (Les djoûs racourtixhnut, On vî fizik eruni, Ene schandeye po les cis do Rabot, li Trô Fô Djåke, Noste Arcadeye da nozôtes, So les trîs des Goletes, Diviè l' an cwarante).

Sapinse l' Union Culturele Walone, c' esteut onk di nos meyeus powetes et fijheus d' prôze walons.[2]

Pôzucion[candjî | candjî l’ côde wiki]

Conte li rifondaedje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Dins l' fime di racsegnes da Zavî Istasse «Li langue åd dibout del linwe (fime)», c' est lu ki s' fwait poite-parole del SLLW po-z ataker l' ovraedje des rfondeus.

Divudindje[candjî | candjî l’ côde wiki]

Po lu, i fådreut acsegnî l' walon a l' escole, tot prindant asteme åzès varyistés coinreces. I l' fådreut fé, å moens, al fén des primaires, mins eto come des luçons k' on pout tchoezî tins des sgondaires, u co dins les scoles po-z adultes.[3]

El manire comifåte sereut di prezinter el lireye ås aprindisses.[3]

Hårdêyes difoûtrinnes[candjî | candjî l’ côde wiki]

Sourdants[candjî | candjî l’ côde wiki]

  1. J.No., « Namur - Jemeppe: le wallon pleure son écrivain Emile Gilliard », dins L' Avni, 25 di måss 2023.
  2. « Décès d'Émile Gilliard », dins Cocorico,  65, mås-avri-may 2023, p. 9.
  3. 3,0 et 3,1 https://www.ucwallon.be/PDF/bxtnblospls.pdf